Uchwała
Zgromadzenia Izby Adwokackiej w Gdańsku z dnia 23 maja 2009 r.
Na podstawie art. 40 pkt 7 ustawy z dnia 25 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r.Nr 123, poz. 1058) z późniejszymi zmianami stanowi się, co następuje:
Zgromadzenie Adwokatów Izby Adwokackiej w Gdańsku wyraża zdecydowany sprzeciw wobec proponowanych w ostatnim czasie zmian w zakresie zasad świadczenia pomocy prawnej. Przepisy zaprezentowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości i przez Komisję „Przyjazne Państwo” zmierzają bowiem do obniżenia kryteriów, jakie winny spełniać osoby wykonujące zawody zaufania publicznego, co pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnym obowiązkiem Państwa, które powinno zapewniać obywatelom pomoc prawną na jak najwyższym poziomie.
Przepisy umożliwiające reprezentowanie stron w sądowych postępowaniach cywilnych i administracyjnych bez konieczności odbywania szkolenia zawodowego, a także bez obowiązku podlegania nadzorowi organów samorządu zawodów zaufania publicznego pod względem etycznym stanowią poważne zagrożenie dla interesów obywateli. Podobnie niebezpiecznym jest umożliwienie świadczenia pomocy prawnej absolwentom wydziałów prawa, którzy co prawda będą mieli obowiązek uprzednio zdać państwowy egzamin prawniczy, ale trudniąc się czynnościami prawniczymi również nie będą w żaden sposób nadzorowani pod względem merytorycznym i etycznym.
Adwokaci Gdańscy podtrzymują swoje poparcie dla idei dostępu do zawodów zaufania publicznego i w związku z powyższym wyrażają opinię, iż w interesie obywateli jest kontynuowanie prac legislacyjnych nad poprawą jakości szkolenia przyszłych adwokatów oraz umożliwieniem podnoszenia kwalifikacji jak najszerszej liczbie młodych prawników planujących w przyszłości świadczenie pomocy prawnej.
UZASADNIENIE
Zawody prawnicze cechując się wysokim stopniem zaufania społecznego, zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 Konstytucji tworzą samorządy zawodowe, które sprawują pieczę nas należytym ich wykonywaniem zgodnie interesem publicznym. Pomimo braku istnienia legalnej definicji zawodu publicznego, w doktrynie wykształciło się przekonanie, że jest to profesja dla której wykonywania szczególnie istotnym jest prawidłowość i zgodność z interesem publicznym, z uwagi na to jaką dana dziedzina społecznej aktywności zawodowej rolę odgrywa w społeczeństwie oraz z racji konieczności zapewnienia ochrony gwarantowanych konstytucją praw podmiotowych jednostki. Ponadto zawód zaufania społecznego cechuje powierzanie w warunkach szczególnego zaufania informacji dotyczących życia prywatnego klientów. Wreszcie okoliczność korzystania z usług osób wykonujących przedmiotowe zawody w sytuacji nastąpienia realnego lub potencjalnego zagrożenia dóbr o szczególnym znaczeniu dla jednostki, takich jak życie, zdrowie, wolność, dobre imię. Zawody zaufania publicznego charakteryzują się również występowaniem sformalizowanej deontologii zawodowej oraz rękojmi należytego i zgodnego z interesem publicznym wykonywania zawodu, gwarantowaną z jednej strony przez wysokie bariery dostępu do wykonywania zawodu w postaci wymogu odbycia odpowiedniego szkolenia oraz reprezentowanie odpowiedniego poziomu etycznego.
Wejście w życie nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego oraz Ustawy Prawo postępowania przed sądami administracyjnymi umożliwi absolwentom wydziałów prawa występowanie w roli pełnomocników stron przed sądami cywilnymi i administracyjnymi. Osobami uprawnionymi do zastępowania stron będą mogli być również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia. Wyjątkiem będą jedynie sprawy rodzinne i opiekuńcze, w których tak jak obecnie, pełnomocnikiem będą mogli być wyłącznie adwokaci lub radcowie prawni. Przepisy projektu ustawy o państwowych egzaminach prawniczych przewidują natomiast stworzenie nowej grupy zawodowej składającej się z doradców prawnych, którzy będą uprawnieni do świadczenia podstawowych czynności prawnych polegających na udzielaniu porad prawnych, w tym w szczególności sporządzania opinii prawnych, pism procesowych, umów i innych czynności prawnych, a także zastępstwo przed sądami powszechnymi w sprawach należących do właściwości sądów rejonowych z wyłączeniem spraw z zakresu prawa karnego rodzinnego i opiekuńczego. Doradcą prawnym będzie można zostać po ukończeniu studiów prawniczych i zdaniu państwowego egzaminu I stopnia. W istocie, więc magister prawa bez konieczności odbycia jakiejkolwiek praktyki lub szkolenia w tym zakresie będzie uprawniony do występowania w sprawach sądowych z wyjątkiem spraw rodzinnych, opiekuńczych, spraw o przestępstwa i przestępstwa skarbowe. Po pięciu latach praktykowania doradca prawny będzie uprawniony do przystąpienia do egzaminu II stopnia. Pozytywna ocena z tego egzaminu będzie umożliwiać doradcom wpis na listę adwokatów lub radców prawnych - bez konieczności odbycia aplikacji.
Odnosząc się do zaprojektowanych zmian w przepisach procedury cywilnej, sądowo-administracyjnej oraz do nowej regulacji doradców prawnych należy przede wszystkim wskazać, że proponowana liberalizacja zasad świadczenia usług prawnych skutkować będzie obniżeniem standardów wykonywania zawodu. Zdegradowanie roli aplikacji prawniczej, której ukończenie przestanie być warunkiem świadczenia usług prawnych w pełnym zakresie spowoduje, że absolwenci wydziałów prawa z mniejszych ośrodków nie będą w stanie rozwijać swoich umiejętności i zdobywać doświadczenia na poziomie porównywalnym z prawnikami z większych ośrodków.
Fundamentem demokratycznego państwa prawnego jest zapewnianie swoim obywatelom realizacji praw i wolności. Niewątpliwie jednym z praw obywatelskich, które powinno być zagwarantowane obywatelom przez władze publiczne jest prawo do dostępu do usług prawniczych. Na Państwie ciąży zatem odpowiedzialność za poziom kwalifikacji osób trudniących się pomocą prawną i Państwo powinno zapewniać instrumenty służące ich podnoszeniu. Obywatele mają zatem prawo oczekiwać od Państwa by władze zapewniały wysoki i jednolity poziom świadczenia usług prawnych.. W sytuacji, gdy usługi prawnicze będą mogły być świadczone nawet przez osoby bez odpowiedniego przygotowania, na skutek rażących dysproporcji w poziomie profesjonalizmu, obywatele zostaną pozbawieni prawa do równego dostępu do usług prawniczych.