Uchwała

Komisji Praw Człowieka

przy Naczelnej Radzie Adwokackiej

Komisja Praw Człowieka przy Naczelnej Radzie Adwokackiej na posiedzeniu 11. października 2009 roku w Kazimierzu Dolnym, realizując powołanie adwokatury do współdziałania w ochronie praw i wolności obywatelskich oraz w kształtowaniu i stosowaniu prawa (art. 1 ustawy Prawo o adwokaturze) postanowiła zająć stanowisko w następujących sprawach:

I.  Traktatu Lizbońskiego.

Z zadowoleniem przyjąć należy podpisanie przez Prezydenta RP ustawy ratyfikującej Traktat reformujący Unię Europejską wraz z Kartą Praw Podstawowych. Postanowienia tam zawarte umacniają gwarancje ochrony praw człowieka i wolności obywatelskich.

II. Nadużywania stosowania środków kontroli operacyjnej.

1. Głębokie zaniepokojenie środowiska adwokackiego wzbudzają informacje świadczące o nadużywaniu przez służby specjalne stosowania środków kontroli operacyjnej, a zwłaszcza podsłuchów, fałszywych dokumentów, prowokacji i innych metod inwigilacji, które z samej istoty oznaczają ingerencję w prawa człowieka, gwarantowane konstytucyjnie i traktatami międzynarodowymi. Komisja podnosi, że środki kontroli operacyjnej mogą być stosowane wyjątkowo, subsydiarnie i ze szczególną rozwagą, a nie jako zasadniczy i jedyny instrument służący wykrywaniu i przeciwdziałaniu przestępczości. 

2. Środki operacyjne w żadnym wypadku nie mogą być używane do prowokowania czynów karalnych przez osoby, które nawet nie podjęły wstępnych czynności zmierzających do popełnienia przestępstwa, a jedynym uzasadnieniem ich stosowania jest przekonanie o zamiarze popełnienia przestępstwa. Takie działania prowadzą do podważenia zaufania do organów państwowych, angażując Państwo w dwuznaczną aktywność, w której pod pretekstem zwalczania przestępczości podejmuje się działania ją inspirujące. 

3. Ograniczenie nadzoru nad stosowaniem środków operacyjnych do jedynie formalnych decyzji zezwalających na ich użycie, bez merytorycznej analizy zasadności ich stosowania, stwarza pole do nadużyć, których skutkiem może być zatarcie granicy pomiędzy tym, co legalne, a tym, co stanowi bezprawie. Nawet najbardziej szczytne cele walki z przestępczością nie mogą uzasadniać stosowania metod lub środków prowokujących do popełnienia przestępstwa. Oznaczałoby to próbę usanowania nielegalnych metod słusznością celów, jakim miałyby służyć. Jest to szczególnie niebezpieczne, gdy u podstaw stosowania metod operacyjnych dostrzec można także cele natury politycznej. Skutkiem takiego stanu jest upolitycznienie służb wyposażonych w możliwość stosowania środków operacyjnych, co podważa fundamenty demokratycznego państwa prawa. 

III. Niekonstytucyjności art. 156 par. 5a Kodeksu postępowania karnego.

Komisja wzywa podmioty uprawnione do inicjatywy ustawodawczej do podjęcia działań zmierzających do niezwłocznego uchwalenia zmiany art. 156 par. 5a kodeksu postępowania karnego, w sposób uwzględniający wymagania Konstytucji RP i EKPC. Obowiązujące brzmienie tego przepisu z jednej strony ustanawia zasadę dostępności do materiału dowodowego w celu zbadania zasadności zastosowania tymczasowego aresztowania w trakcie toczącego się postępowania przygotowawczego, z drugiej zaś - poprzez zastosowanie szerokiego i niedookreślonego katalogu wyłączeń – całkowicie ją przekreśla. Pomimo stwierdzenia niekonstytucyjności poprzednio obowiązującej regulacji, wprowadzony nowelą art. 156 par. 5a k.p.k., który miał stanowić wypełnienie wskazań wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 3. czerwca 2008 (K 42/07), wprowadził w istocie do porządku prawnego regulację w większym stopniu pozbawiającą ochrony przed arbitralnym wyłączeniem jawności materiałów postępowania przygotowawczego, wskazanych jako uzasadnienie wniosku prokuratora o zastosowanie tymczasowego aresztowania, aniżeli miało to miejsce przed wydaniem wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność art. 156 k.p.k. 

Adw. Piotr Sendecki

    Przewodniczący

         Komisji Praw Człowieka

przy Naczelnej Radzie Adwokackiej