Nadzwyczajnego Zgromadzenia Izby Adwokackiej w Krakowie

podjęta w dniu 13 lutego 2010 roku

Nadzwyczajne Zgromadzenie Izby Adwokackiej w Krakowie zwołane w wykonaniu uchwały nr 52/2009 Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 8 grudnia 2009 roku jednoznacznie krytycznie ocenia Założenia do projektu ustawy o zawodzie adwokata i inne projekty ustaw regulujące świadczenie pomocy prawnej i zdecydowanie się im sprzeciwia.

Przywołując uchwałę Zgromadzenia Izby Adwokackiej w Krakowie z dnia 22 września 2007 roku stwierdzamy, że specyfika zawodu adwokackiego sprzeciwia się zunifikowaniu go z innymi zawodami prawniczymi.

Rzeczą oczywistą jest, że kiedy tworzy się nową ustawę, to należy to robić w sposób kompleksowy i przemyślany, aby nie trzeba było jej w krótkim czasie poprawiać i uzupełniać.

Założenia Ministerstwa Sprawiedliwości wymogu tego nie spełniają odsyłając do przyszłych i nieokreślonych uregulowań.

Odsyłają do przepisów odrębnych (bliżej nieokreślonych) odnoszących się do uchylenia tajemnicy zawodowej albo do przyszłych uregulowań dotyczących spółek kapitałowych jako formy wykonywania zawodu.

Jest rzeczą także oczywistą, że tworzona ustawa nie może pozostawać w kolizji z Konstytucją RP.

Zgodnie z przepisem artykułu 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej „W drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony”.

Z unormowań Konstytucji wynika, że wszelkie regulacje dotyczące samorządu zawodowego lub nowelizacje dotychczasowych uregulowań powinny być podyktowane interesem publicznym. Takiego uzasadnienia brak w projektowanych regulacjach.

Uzasadniając potrzebę i cele uchwalenia ustawy unifikującej zawód adwokacki i radcowski autor projektu powołuje się na:

-   wprowadzenie gwarancji prawnych szerokiego i równego dostępu do zawodu adwokata,

-   wzmocnienie niezależności adwokatury,

-   koszty społeczne jakie niesie za sobą odrębne funkcjonowanie dwóch zawodów,

-   oraz zagwarantowanie wysokiego poziomu usług prawniczych z zachowaniem wolnorynkowej konkurencji.

Założenia te opierają  się na deklaracjach ideowych, populistycznych hasłach, część z nich jest już zrealizowana w obecnych uregulowaniach, realizacji zaś pozostałych trudno dopatrzyć się w projekcie.

Jako jeden z celów przytacza się konieczność uporządkowania nadzoru Ministra nad samorządem, czego zdaniem projektodawcy nie da się inaczej usunąć niż w drodze ustawy – gdy tymczasem nieporządek w nadzorze nie wymaga ingerencji w ustrój Adwokatury, a jest sprawą wewnętrzną Ministerstwa.

Założenia Ministerstwa naruszają w sposób rażący przepisy art. 21 i 64 Konstytucji RP, pozbawiając Adwokaturę jej dotychczasowego majątku, zgromadzonego przez wiele lat i pochodzącego ze składek własnych adwokatów.

Założenia Ministerstwa naruszają też zasadę ochrony praw nabytych.

Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego prawem podmioto- wym, które podlega ochronie na podstawie zasady ochrony praw nabytych jest prawo istnienia zawodu adwokata, prawo funkcjonowania samorządu jako potwierdzenia, że jest to zawód zaufania publicznego, prawo każdego z członków korporacji do tytułu adwokata i wreszcie prawo wykonywania tego zawodu przez każdego z członków korporacji w kształcie takim, w jakim zawód ten został powołany.

Ograniczenie lub pozbawienie praw nabytych jest oczywiście dopuszczalne, ale jedynie wtedy, gdy wymaga tego ważny interes społeczny. tylko w sytuacjach szczególnych, gdy przemawia za tym konieczność ochrony innych konstytucyjnie chronionych praw, wartości czy interesów (wyrok TK z 13 kwietnia 1999 r., K 36/98, OTK 99 nr 3, poz. 40).

W założeniach do ustawy brak argumentów, w szczególności, iżby w tej sytuacji któraś  z okoliczności uzasadniających zniesienie czy też ograniczenie praw nabytych miała zachodzić.

-      większą niezależność adwokata – gdy tymczasem wprowadza możliwość pozostawania osób wykonujących ten zawód w stosunku pracy, a nawet bliżej nieokreślonej podległości służbowej;

-      unifikację zawodów – gdy tymczasem ustawa tworzy dwie kategorie adwokatów: jedną o pełnych uprawnieniach i drugą o uprawnieniach ograniczonych, równych dotychczasowym uprawnieniom radców prawnych (vide pkt 2.3. ppkt 17 „Założeń szczegółowych wraz z komentarzem”; tym samym rzeczywisty sens unifikacji sprowadza się do unifikacji tytułów, a nie zawodów;

-      przestrzeganie zasad wolnej konkurencji – gdy należy zadać pytanie, czy zawód zaufania publicznego winien takimi zasadami się kierować i czy nie koliduje to z nadrzędną zasadą przestrzegania wysokiego poziomu etycznego; autor projektu nie dostrzega problemu jak pogodzić zasady wolnej konkurencji z przestrzeganiem niekwestionowanych wartości etycznych przy wykonywaniu zawodu zaufania publicznego.

Wprowadzenie w ramach unifikacji dwóch kategorii adwokatów wbrew założeniom do projektu stworzy dla potencjalnych odbiorców usług prawniczych całkowitą niepewność i nieczytelność czy osoba o tytule zawodowym adwokata może pełnić funkcje obrońcy czy też nie.

Założenia do projektowanej ustawy wskazują, że wbrew twierdzeniom projektodawcy nowe uregulowania pociągną za sobą dodatkowe wydatki budżetu państwa niezbędne na przykład dla funkcjonowania sądowego postępowania dyscyplinarnego. Trudno bowiem oczekiwać, aby Adwokatura zatrudniała Sędziów Sądów Apelacyjnych we własnych sprawach dyscyplinarnych.

Wreszcie niektóre szczegółowe regulacje dotknięte są oczywistymi błędami, wydają się nieprzemyślane i pochopne. Dotyczy to na przykład instytucji zawieszenia prawa wykonywania zawodu czy też specjalizacji w obrębie zawodu oraz podnoszenie kwalifikacji radców prawnych. W projekcie brak też bardzo istotnych regulacji dotyczących istoty Adwokatury takich jak uregulowanie instytucji patronatu stanowiącej istotę szkolenia aplikanta.

Niezwykle symptomatyczne wydaje się, że autor projektu w procesie przejściowym unifikacji obu zawodów a priori zakłada podjęcie przez delegatów obu samorządów uchwały w przedmiocie zjednoczenia o z góry założonej treści.

Znaczna część projektu poświęcona jest tajemnicy zawodowej, określając przypadki jej uchylenia poprzez odesłanie do bliżej niesprecyzowanych odrębnych uregulowań, a równocześnie pomijając problem podsłuchów treści objętych tajemnicą adwokacką, w tym obrończą.

         Odnośnie do nowelizacji przepisów proceduralnych należy przywołać orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, w szczególności wyrok z dnia 21 maja 2001 roku, sygn.akt K 30/01 i wyrok z dnia 19 kwietnia 2006 roku, sygn.akt K 6/06. W powołanych orzeczeniach wskazano wyraźnie, że świadczenie pomocy prawnej przez osoby nie należące do zawodów zaufania publicznego może być dopuszczalne, jeśli z zakresu tej pomocy zostanie wyłączone zastępstwo procesowe. 

Ocenę proponowanych nowelizacji potwierdza krytyczne stanowisko przedstawicieli Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i Krajowej Rady Sądownictwa (w tym wyrażone w opiniach KRS z dnia 23 lipca 2009 roku i 11 września 2009 roku).

Zgromadzenie Izby Adwokackiej w Krakowie apeluje do delegatów na Nadzwyczajny  Krajowy Zjazd Adwokatury zwołany w dniu 6 marca 2010 r. o podjęcie starań aby w dokumentach Zjazdu znalazło się zobowiązanie adwokatów sprawujących funkcje w Parlamencie lub Rządzie do wzmożenia aktywności w celu ochrony praw Adwokatury.