Uchwała nr 1/2010 Nadzwyczajnego Zgromadzenia Izby Adwokackiej w Łodzi z dnia 13 lutego 2010 r., wyrażająca stanowisko Izby w przedmiocie projektu Ministerstwa Sprawiedliwości „Założenia do projektu ustawy o zawodzie adwokata” i innych projektów ustaw regulujących świadczenie pomocy prawnej

Po powstaniu Solidarności i później w stanie wojennym wszyscy przedstawiciele opozycji demokratycznej wyrażali jednoznaczne stanowisko, że samorządna, niezależna od Państwa i silna adwokatura jest fundamentem ładu demokratycznego.

Adwokatura Łódzka utożsamiając się z ideałami Sierpnia podjęła w tym czasie trud walki o przestrzeganie prawa i ochrony ideałów, co szczególnie w stanie wojennym wymagało nie tylko profesjonalizmu, ale także odwagi cywilnej.

W toku prac nad nową Konstytucją 1997 roku, adwokatura nie szukała dla siebie zaszczytów i szczególnej pozycji. Z racji swej historii i tradycji dążyła jedynie do zagwarantowania samorządności i niezależności, w duchu ideałów, które legły u podstaw dekretu Naczelnika Państwa Marszałka Józefa Piłsudskiego z 24 grudnia 1918 roku.

          Te wartości stoją także u podstaw Konstytucji, zgodnie z której Preambułą Rzeczypospolita Polska nawiązując do najlepszych tradycji Pierwszej i Drugiej Rzeczypospolitej,pomna gorzkich doświadczeń z czasów, gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane, pragnąc na zawsze zagwarantować prawa obywatelskie, stać na straży poszanowania wolności i sprawiedliwości, współdziałania władz, dialogu społecznego oraz zasadzie pomocniczości (samorządności) umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot, winna poszanowanie tych zasad mieć za niewzruszoną podstawę Rzeczypospolitej Polskiej.

Dziś te same grupy polityczne, po zdobyciu władzy, zapomniały całkowicie o głoszonych przez siebie w latach 80-tych ideałach budowania samorządnego Państwa obywatelskiego. Paradoksem jest to, iż dla władzy zbyt liberalna okazuje się nawet ustawa o adwokaturze z 1982 roku uchwalona przez Sejm stanu wojennego. Podważana jest także idea budowania Rzeczypospolitej obywatelskiej i samorządnej, wyrażoną poprzez przywołanie zasady pomocniczości jako fundamentu ustrojowego w Preambule do Konstytucji z 1997.

Krokiem w tym kierunku jest przedstawiona próba likwidacji samorządu adwokackiego. Jednego z ważnych elementów gwarancyjnych ochrony obywateli przed nadużyciami władzy wykonawczej i współuczestnika wymiaru sprawiedliwości, broniącego w sądach i przed organami administracji tych praw.

Zamach na zasadę pomocniczości (samorządności społecznej) nie dotyczy tylko Adwokatury, ale samej idei samorządności jako fundamentu ustrojowego Rzeczypospolitej. Przypomina gorzkie doświadczenia, arbitralnego sprawowania władzy, uzależniania realizacji praw obywatelskich, granic wolności, dialogu społecznego i niezależności samorządowej, od woli władz.

Uznawanie za prawo instrumentalnie stosowanej woli partyjnej, wyrażanej przez przejściową większość parlamentarną, powiązaną z władzą wykonawczą, w oderwaniu od zasad i podstaw konstytucyjnych, prowadzi do naruszenia podstawowych zadań Państwa.

Stanie na straży podstawowych praw obywatelskich, w tym prawa obywateli do ochrony ich własności, jest możliwe jedynie wtedy, gdy w sprawach majątkowych obywatele są reprezentowani przez profesjonalnych przedstawicieli, odpowiedzialnych przed samorządem i działających na zasadach profesjonalizmu i etyki zawodowej.

Projekty nie liczą się z interesem obywateli zdanych na obniżenie standardów pomocy prawnej. Prowadzą do narażenia ich na sytuacje, w których może dojść do zagrożenia ochrony własności obywatelskiej, w wyniku nieetycznego realizowania powinności przez nieprofesjonalnych pełnomocników. Tylko ten, kto nie zdaje sobie sprawy ze skutków oświadczeń pełnomocnika dla reprezentowanego, może z równą lekkomyślnością głosić populistyczne hasła konkurencyjności i taniości usług.

Już to, co udało się zepsuć, spowodowało zaistnienie na rynku usług prawnych firm, które Gazeta Wyborcza w wydaniach z 20 i 21 lipca 2009 roku określiła jako „Łowców nieszczęścia”, a Rzecznik Praw Ubezpieczonych jako „firm wyzysku”. Ministerstwo Sprawiedliwości nie postrzega, iż dopuszczenie do usług prawnych podmiotów niepodlegających żadnej kontroli samorządowej, pozbawionych etyki zawodowej, kierujących się pogonią za zyskiem kosztem obywateli, spowodowało zorganizowanie ogromnej sfery kryminalnej korupcji, dla nielegalnego pozyskiwania danych osobowych, oraz wyrządzenia masie obywateli niepowetowanych szkód.

Jest znamiennym, że stanowisko Adwokatury polskiej w procesie tworzenia prawa nie jest respektowane od lat, mimo iż historia ponad 90 lat tradycji dowodzi, iż to właśnie Adwokatura posiada profesjonalne doświadczenie w stosowaniu prawa i obronie praw obywatelskich. Ignorowanie Nas spowodowało, że przeprowadzone zmiany w wielu dziedzinach prawa, doprowadziły do naruszenia wyrażanych w Konstytucji RP i Konwencjach międzynarodowych praw człowieka i obywatela w sferze wolności, czci i godności oraz mienia, w szczególności przez faktyczne ograniczenie stosowania podstawowych norm gwarancyjnych postępowania karnego i zasady prawdy materialnej w procedurze cywilnej.

Populistyczne argumenty o taniości usług, pozostają w sprzeczności z brakiem po stronie Ministerstwa jakichkolwiek inicjatyw w celu stworzenia skutecznego systemu zapewnienia pomocy prawnej najuboższym. Jedyne rozwiązanie, jakie istnieje polega na ponoszeniu kosztów tej pomocy, w miejsce Państwa przez adwokatów, w całości w sferach prawa pracy, ubezpieczeń społecznych, prawa rodzinnego i spadkowego, w których wynagrodzenia za reprezentację z urzędu nie pokrywają nawet kosztów dojazdu do sądu i opłat parkingowych.

1. W aspekcie wskazanych powyżej zasad ogłoszone przez Ministerstwo Sprawiedliwości Założenia do projektu ustawy o zawodzie adwokata, rządowy projekt ustawy o egzaminach prawniczych oraz projekt zgłoszony przez Klub Parlamentarny PiS zmierzający do rozszerzenia kręgu osób uprawnionych do pełnienia funkcji pełnomocnika w sprawach cywilnych o wszystkich absolwentów studiów prawniczych, godzą w dobro wymiaru sprawiedliwości, który może funkcjonować prawidłowo, o ile opiera się na pomocy prawnej świadczonej na wysokim merytorycznie i etycznie poziomie.

2. Z tych przyczyn Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Izby Adwokackiej w Łodzi, akcentując niezgodność z Konstytucją proponowanych zmian, uznaje że ich celem jest wyłącznie osiągnięcie doraźnych celów politycznych, z narażeniem wymiaru sprawiedliwości, a przez to społeczeństwa, na niepowetowane szkody. Wyrażamy kategoryczny sprzeciw dla zawartych w projektach zamierzeń:

a) Faktycznej likwidacji profesji adwokata jako zawodu zaufania publicznego wykonywanego pod warunkiem złożenia ślubowania i sprowadzenia go do pozycji usługowego podmiotu gospodarczego, niczym niewyróżniającej się od innych zawodów świadczących usługi dla ludności;

b) Wprowadzenia państwowej władzy nad Adwokaturą, celem pozbawienia jej możliwości pełnienia jej funkcji społecznej;

c) Ograniczenia zakresu tajemnicy adwokackiej poprzez uczynienie w niej istotnych wyłomów, określanych arbitralnie przez organy władzy, co podważy zaufanie obywateli do adwokata, jako powiernika najważniejszych spraw osobistych w sferze wolności, czci, godności oraz mienia. Naruszenia sensu i istoty zawodu, który zgodnie ze składanym ślubowaniem ma służyć nie tylko pomocą prawną w sprawach obywateli, ale także chronić prawa i wolności przed nadużyciami władzy publicznej;

d) Połączenia samorządów adwokackiego i radcowskiego wbrew ich woli z naruszeniem poszanowania wolności, współdziałania władz, dialogu społecznego i Konstytucyjnej zasady pomocniczości (samorządności);

e) Utworzenia w wyniku likwidacji istniejących samorządów odgórnie powołanego nowego samorządu dla dwóch odrębnych zawodów prawniczych, kształtowanych w odmiennych warunkach historycznych, strukturach organizacyjnych, różniących się deontologią i tradycją;

f) Powołania w rzeczywistości jednego zawodu radcy prawnego, nazywanego zawodem adwokata;

g) Pozorowania prób usystematyzowania form świadczenia pomocy prawnej przez zbudowanie jednolitego zawodu adwokata, przy jednoczesnej próbie stworzenia odrębnego zawodu tzw. „doradcy prawnego”. Doradcy, bez przygotowania zawodowego, legitymującego się jedynie dyplomem ukończenia teoretycznych studiów prawniczych;

h) Arbitralnego narzucania nowego systemu postępowania dyscyplinarnego oraz nowych izbowych struktur terytorialnych – bez uwzględnienia głosu lokalnych środowisk samorządu adwokatów, godzącego w istniejące od lat i sprawdzone procedury i powiązania organizacyjne;

i) Sprowadzenia zagrożenia dla praw obywateli w postaci trwałego obniżenia merytorycznego i etycznego poziomu wykonywania zawodu adwokata poprzez:

 ograniczenie procesu szkolenia poprzez wyeliminowanie kontaktu aplikantów z sądem i innymi organami,

 zmniejszenie znaczenia patronatu i zepchnięcie go do roli fasadowej,

3. Pogwałcenia konstytucyjnie chronionego prawa własności, poprzez pozbawienie adwokatury, zgromadzonego przez dziesiątki lat, z własnych składek i bez jakiegokolwiek udziału środków publicznych, majątku samorządowego oraz rozporządzenie tym bezprawnie zagarniętym majątkiem na rzecz nowej organizacji samorządowej, wzorem najgorszych lat, gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane;

4. Pogwałcenia konstytucyjnej zasady samorządności, bez liczenia się z głosem adwokatury i realiami społecznymi, dla osiągnięcia krótkowzrocznych, doraźnych celów politycznych.

 Walne Zgromadzenie Izby Adwokackiej w Łodzi dostrzega potrzebę:

- usprawnienia funkcjonowania państwa w sferze wymiaru sprawiedliwości i weźmie aktywny udział w takim procesie na zasadach partnerstwa uznając, że tworzenie „nowej adwokatury” jest zbędne i nie pozostaje w żadnym związku z niedoskonałościami wymiaru sprawiedliwości.

- uporządkowania rynku usług prawniczych poprzez odmienne uregulowanie zasad wykonywania zawodu przez osoby ,które świadczą usługi prawnicze na podstawie umowy o pracę.

- zmian ustawodawczych zgłoszonych przez Naczelną Radę Adwokacką w zakresie postępowania dyscyplinarnego.

- pełnej swobody przepływu pomiędzy wszystkimi zawodami prawniczymi i wprowadzenie mechanizmów, które będą faktycznie dawały adwokatom możliwość przechodzenia do pracy w sądach.