Stanowisko Pomorskiej Izby Adwokackiej z dnia 8 lutego 2010 roku, w przedmiocie oceny projektu Ministerstwa Sprawiedliwości „Założenia do projektu ustawy o zawodzie adwokata”

W dniu 8 lutego 2010 roku adwokaci Pomorskiej Izby Adwokackiej przyjęli następujące stanowisko:

Adwokaci Pomorskiej Izby Adwokackiej wyrażają kategoryczny sprzeciw wobec planu likwidacji samorządności i niezależności adwokackiej pod pozorem połączenia zawodów adwokata i radcy prawnego, przewidzianego przez ogłoszone przez Ministra Sprawiedliwości „Założenia do ustawy o zawodzie adwokata”.

Od ponad 90 lat samorządna i niezależna adwokatura służy Narodowi i Państwu Polskiemu udzielając pomocy prawnej, chroniąc wolności i prawa obywatelskie, a także współkształtując stanowione prawa.

Samorząd adwokatów został utworzony na podstawie konstytucji i ustaw. Wyposażony jest w odrębną od państwa podmiotowość publicznoprawną oraz – w granicach prawa – samodzielność i niezależność w wykonywaniu zadań publicznych przypisanych mu konstytucją i ustawami. Adwokatura wykonuje zadania publiczne samodzielnie i na własną odpowiedzialność będąc przez to istotnym elementem zdecentralizowanej administracji państwowej, częścią systemu podziału i zrównoważenia władz. Adwokatura w systemie tym pełni rolę wyjątkową, składa się bowiem z profesjonalistów znających prawo i upowszechniających tą wiedze w społeczeństwie. Samorząd nasz jest ogniwem władztwa państwowego, wykonując je wobec obywateli skupionych w adwokaturze z racji wykonywania wolnego zawodu. Niezależna Adwokatura jest historycznie wypracowanym łącznikiem między państwem i prawem a obywatelem i wolnością.

Adwokatura jest sumą doświadczeń, więzi międzyludzkich i etosu członków samorządu, które wypracowały pokolenia adwokatów i które przekazują sobie w ramach własnego samorządu. Samorząd pieczołowicie kultywuje idee wolności, niezależności, praworządności na których wyrosła cywilizacja łacińsko-chrześcijańska oraz przechowuje i upowszechnia wśród adwokatów zasady i formy wykonywania zawodu zaufania publicznego jakim jest zwód adwokata. Adwokatura wobec swoich członków pełni funkcje kształtujące postawy etyczne i prawne, realizowane począwszy od jednolitej aplikacji, przez aktywny udział w życiu samorządu, po sprawowanie sądownictwa dyscyplinarnego. Wspólna aplikacja pozwala wyrównać szanse zawodowe, samorząd konsoliduje adwokatów i narzuca im wypracowane reguły wykonywania zawodu, zaś sądownictwo dyscyplinarne chroniąc niezależność adwokata od władzy politycznej i wykonawczej piętnuje równocześnie postawy i działania sprzeczne z zasadami deontologii zawodowej. Chroniąc adwokata od bezprawnej ingerencji państwa w sferę wykonywanego przez niego zawodu, samorząd stoi pośrednio na straży przyrodzonych i konstytucyjnych praw obywatela na rzecz którego świadczone są usługi prawne.

Adwokatura polska reprezentuje ciągłość cywilizacyjną oraz stałość poglądów i postaw – wartość niezwykle rzadką w polskiej rzeczywistości ostatnich 100 lat.

Wypracowane i wywalczone przez blisko wiek istnienia, samorządność i niezależność adwokatury są zagrożone zamierzeniami legislacyjnymi organów politycznych Państwa Polskiego, wyrażonych w postaci „Założeń do projektu ustawy o zawodzie adwokata”.

Projektowane założenia zostały opracowane i ogłoszone bez udziału samorządów zawodowych skupiających 35 tysięcy adwokatów i radców prawnych.

Założeniem ogólnym projektowanej ustawy jest zdefiniowanie na nowo zawodu adwokata, stworzenie nowoczesnego zawodu o znacznie podwyższonych standardach oraz opracowanie nowego ustroju samorządu zawodowego. Projektodawca szafujący nowością i nowoczesnością w żaden sposób nie odnosi się do tradycji, ciągłości, doświadczenia i nie usiłuje osadzić tzw. nowej adwokatury w istniejącej rzeczywistości oraz tle historycznym. Zdaje się opierać na przeświadczeniu że nowość jest panaceum na wszelkie bolączki.

Dokument przygotowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości to zamach na konstytucyjny porządek Rzeczypospolitej, który w zakresie samorządów kreowany jest przez art. 17 Konstytucji RP. Mowa jest w nim o możliwości tworzenia samorządów zawodowych. Tymczasem projektowana ustawa ma zlikwidować samorząd, arbitralnie rozerwać jego wytworzone historycznie struktury instytucjonalne, odebrać samodzielnie zgromadzony majątek i przenieść wszystkie te atrybuty na zbiurokratyzowaną organizację, odgórnie wykreowaną i kontrolowaną przez władzę wykonawczą. Przy obecnym stanie liczebnym samorządów adwokackiego i radcowskiego oraz planowanym przez projektodawcę jeszcze większemu otwarciu zawodów, struktury tzw. nowej adwokatury (11 izb) będą niewydolne, niesprawne. Tym samym niezależne ciało pośredniczące jakim jest obecna Adwokatura zostanie zredukowana do roli kolejnej agendy państwa. Nadto jednolita organizacja skupiająca adwokatów i radców prawnych jest całkowicie zbędna w sytuacji swobodnego przepływa pomiędzy obecnie istniejącymi samorządami.

Planowana ustawa likwiduje samorządne sądownictwo dyscyplinarne. Ma być ono zastąpione sądownictwem z możliwością głęboko sięgającej ingerencji polityka – Ministra Sprawiedliwości oraz sądów powszechnych, nad którymi nadzór administracyjny sprawuje Minister Sprawiedliwości. Instytucja profesjonalnego rzecznika dyscyplinarnego powoływanego na okres 6 lat, wynagradzanego i pozbawionego możliwości praktykowania doprowadzi do pozbawienia niezależności, skostnienia tej instytucji i oderwania jej realiów wykonywania zawodu.

Projektuje się tworzenie rzekomo jednolitego zawodu adwokata przy jednoczesnym zróżnicowaniu form jego wykonywania. Nadto planuje się dopuszczenie do świadczenia usług prawniczych osób nie będących adwokatami. W istocie więc dojdzie niechybnie do zagmatwania jasnych i powszechnie znanych obecnie ról zawodowych.

Proponowane zmiany powodują deprecjację roli tajemnicy adwokackiej, która za sprawą licznych wyjątków kreujących możliwości arbitralnej ingerencji władzy wykonawczej zakres tej tajemnicy.

Założenia projektu do ustawy o zawodzie adwokata są zamachem na samorządną i niezależną adwokaturę. Pośrednio jest to zamach na zasady konstytucyjne RP oraz na prawa i wolności obywateli korzystających z usług adwokatów.

Adwokaci Pomorskiej Izby Adwokackiej wyraża swój sprzeciw wobec opisanych i podobnych im zamierzeń legislacyjnych rządu, które mają charakter rewolucyjny i centralizacyjny.