Adwokat może dowolnie obniżać opłaty

W umowie z klientem adwokat może zgodzić się na honorarium niższe niż minimalne stawki ustawowe przewidziane dla danej czynności adwokackiej – orzekł ETS.

Uregulowania zawierające bezwzględny zakaz odstępstwa w drodze umowy od minimalnych honorariów za czynności adwokackie, które z jednej strony mają charakter sądowy, a z drugiej, są zastrzeżone dla adwokatów, stanowi przewidziane w art. 49 TWE ograniczenie swobodnego świadczenia usług. Do sądu krajowego należy zbadanie, czy takie uregulowania w świetle zasad ich stosowania mogą być uzasadnione celem ochrony konsumentów i prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości oraz czy nakładane w nich ograniczenia nie są dla tych celów nieproporcjonalne – orzekł Europejski Trybunał Sprawiedliwości (ETS).

Pytanie prejudycjalne

Włoski sąd apelacyjny zwrócił się do ETS z pytaniem prejudycjalnym w ramach sporu między adwokatem F. Cipollą a jego klientką R. Portolese. Spór dotyczył nieuiszczonego przez Portolese w pełni honorarium adwokackiego. Po zleceniu sprawy F. Cipolla otrzymał od klientki tytułem zaliczki na poczet usług zawodowych 1 850 000 ITL. Jeszcze przed sporządzeniem pozwu adwokat wystawił klientce rachunek na całkowitą kwotę 4 125 000 ITL, obejmującą jego honoraria i różne wydatki. Kwotę tę obliczył na podstawie włoskich przepisów o stawkach minimalnych za czynności adwokackie.

R. Portolese odmówiła zapłacenia tej sumy, gdyż sprawa po wysłaniu przez F. Cipollę pozwu została zakończona ugodą, bez udziału adwokata. W wyniku sporu sąd pierwszej instancji stwierdził, że kwota 1 850 000 ITL została zapłacona, i oddalił żądanie F. Cipolli o zapłatę 4 125 000 ITL.

F. Cipolla wniósł apelację od tego wyroku, w której zwrócił się o zastosowanie stawek opłat. Prawo włoskie przewiduje, że stawki opłat za czynności adwokackie ustalane są przez ministra sprawiedliwości na podstawie propozycji krajowej rady adwokackiej, po zasięgnięciu opinii rady państwa i komitetu do spraw cen. Stawki opłat określają minimalną i maksymalną kwotę honorariów, a ich ostatecznego ustalenia dokonuje sąd.

Ograniczanie konkurencji

ETS przypomniał, że zasada swobodnego świadczenia usług wymaga nie tylko wyeliminowania wszelkiej dyskryminacji ze względu na obywatelstwo w stosunku do usługodawców mających swe przedsiębiorstwo w innym państwie członkowskim, lecz również zniesienia jakichkolwiek ograniczeń, nawet obowiązujących bez różnicy w stosunku do krajowych i zagranicznych usługodawców, jeżeli są w stanie wstrzymać lub bardziej ograniczyć działalność usługodawcy z innego państwa członkowskiego, w którym świadczy on te same usługi zgodnie z przepisami. Zakaz odstępstwa w drodze umowy od minimalnych honorariów ustalonych przez stawki opłat przewidziane we włoskim ustawodawstwie może utrudnić dostęp adwokatów, którzy prowadzą kancelarię w innym państwie członkowskim niż Włochy, do włoskiego rynku usług prawnych, a zatem ograniczyć świadczenie przez nich usług. Jednakże zakaz taki może być uzasadniony, jeżeli odpowiada on wymogom nadrzędnego interesu publicznego i jest właściwy i proporcjonalny do jego realizacji. Podnoszony przez rząd włoski argument, że nadmierna konkurencja wśród adwokatów mogłaby doprowadzić do konkurencji cenowej powodującej pogorszenie jakości usług ze szkodą dla konsumentów, ETS pozostawił do rozważenia sądowi krajowemu.

Wyrok ETS z 5 grudnia 2006 r. w sprawie Federico Cipolla/Rosaria Portolese (C-94/04)

Anna Ostrowska-Tomańska

autorka jest aplikantem adwokackim, doktorantką w Centrum im. Willy Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego

źródło: Gazeta Prawna, 19.12.2006