NEWSLETTER NR 3 – STYCZEŃ/LUTY 2005
Ośrodek Badawczy Adwokatury
im. Witolda Bayera
Komisja Szkolenia Aplikantów
przy Okręgowej Radzie Adwokackiej
w Warszawie
I. Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 172, poz. 1804).
Zmiany zapobiegające przewlekłości postępowania.
Lipcowa nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego ma na celu m.in. ułatwienie i skrócenie poszczególnych etapów i rodzajów cywilnych procedur sądowych. I tak spełnieniu tych celów mają służyć zmiany przepisów dotyczących zasad składania pism procesowych i możliwości wyłączenia sędziego. Zmiany te polegają na wprowadzeniu przepisów dyscyplinujących usunięcie braków formalnych pism procesowych. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 130 [1] k.p.c., jeżeli pismo procesowe, które powinno być wniesione na urzędowym formularzu, nie zostało wniesione na takim formularzu lub nie może otrzymać prawidłowego biegu na skutek niezachowania innych warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego poprawienia lub uzupełnienia w terminie tygodniowym, przesyłając złożone pismo. Wezwanie powinno wskazywać wszystkie braki pisma oraz zawierać pouczenie o konsekwencjach braku reakcji na pismo. W razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu, lub ponownego złożenia pisma dotkniętego brakami przewodniczący zarządzi zwrot pisma. Sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty oraz sprzeciw od nakazu zapłaty sąd odrzuci.
Realizację wskazanego na wstępie celu ma zapewnić także przepis art. 53 [1] k.p.c. stanowiący, iż ponowny wniosek o wyłączenie sędziego oparty na tych okolicznościach lub oczywiście bezzasadny podlega odrzuceniu bez składania wyjaśnień przez sędziego, którego dotyczy. O odrzuceniu orzeka sąd rozpoznający sprawę, a postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Zmianą mającą na celu usprawnienie procedury jest rozszerzenie zakresu art. 139 § 3 k.p.c. stanowiącego, iż pismo niedoręczone z uwagi na nie ujawnienie przez osobę prawną i organizację podlegających wpisowi do rejestru adresu we właściwym rejestrze pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, także na osoby fizyczne podlegające wpisowi do rejestru albo ewidencji na podstawie odrębnych przepisów.
Przepisem mającym usprawnić postępowanie jest także przepis zdania drugiego art. 329 k.p.c. stanowiący, iż w sprawie zawiłej, w razie niemożności sporządzenia uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym, prezes sądu może przedłużyć ten termin na czas oznaczony, nie dłuższy niż trzydzieści dni.
Zmiany urzeczywistniające zasadę równości stron i kontradyktoryjności postępowania.
Nowelizacja postępowania cywilnego ma na celu także pełne urzeczywistnienie zasady równości stron oraz zasadę kontradyktoryjności postępowania, zgodnie z którą sąd ma pełnić rolę obiektywnego arbitra w sprawie. Urzeczywistnieniu tych zasad służy zmiana art. 5 k.p.c. polegająca na tym, iż sądy będą mogły udzielać pomocy stronom i uczestnikom postępowania, którzy występują bez adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń i to jedynie w razie uzasadnionej potrzeby.
Wprowadzona została także generalna zasada, iż sąd będzie zawsze związany żądaniem zgłoszonym przez stronę i w zasadzie nie będzie mógł orzekać ponad to żądanie. Nowela lipcowa uchyla § 2 art. 321 k.p.c. oraz zdanie drugie art. 351 § 1 k.p.c. przewidujące możliwość żądanie uzupełnienia wyroku, w sprawie, w której zakres nie zależał od treści żądania pozwu. Analogiczne zmiany dotyczącą postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy, bowiem uchyleniu uległ § 1 art. 477 [1] k.p.c. uprawniający sąd do orzekania ponad żądanie pozwu, oraz § 2 art. 477 k.p.c. zobowiązujący sąd do prowadzenia postępowania dowodowego z urzędu w sprawie o ustalenie istnienie stosunku pracy.
Po nowelizacji w sprawach, w których dotychczas sądu mogły orzekać ponad żadanie, a więc w sprawach o alimenty, o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym oraz o roszczenia z zakresu prawa pracy - przewodniczący składu sędziowskiego będzie jedynie upoważniony (ale nie zobowiązany) do pouczenia powoda o roszczeniach wynikają-cych z przytoczonych przez niego faktów, a nie zgłoszonych w pozwie (art. 212 k.p.c.). W efekcie sąd nie ma już możliwości korygowania aktu woli strony, jedynie może aktywnie inspirować podjęcie tego aktu bezpośrednio przez samą stronę.
Zmianą mającą w pełni urzeczywistnić zasadę kontradyktoryjności procesu jest zmiana art. 224 k.p.c. W obecnym brzmieniu przewodniczący zamykał rozprawę, gdy sąd uznał sprawę za dostatecznie wyjaśnioną. Nowela lipcowa rezygnuje z przesłanki „uznania sprawy za dostatecznie wyjaśnioną”, natomiast wprowadza zasadę, iż przewodniczący zamyka rozprawę po przeprowadzeniu dowodów i udzieleniu głosów stronom.
Zmiany we właściwości sądu.
Zgodnie ze znowelizowanym przepisem art. 17 k.p.c. do właściwości sądu okręgowego należą sprawy:
1) o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz spraw o ustalenie ojcostwa lub zaprzeczenia pochodzenia dziecka, o unieważnienie uznania dziecka oraz o rozwiązanie przysposobienia,
2) o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych,
3) o ochronę roszczenia wynikającego z prawa prasowego,
4) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa 75 tys. zł., oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania i o zniesienie wspólności majątkowej między małżonkami oraz spraw o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
W wyniku nowelizacji został uchylony pkt. 5 tego przepisu, który dotyczył orzeczenia przepadku świadczenia na rzecz Skarbu Państwa, jeżeli świadczenie to zostało spełnione w zamian za dokonanie czynu zabronionego przez ustawę lub w celu niegodziwym.
Sprawy gospodarcze, w tym rozpoznawane w postępowaniu nakazowym i upominawczym, należą do właściwości sądów okręgowych, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych do właściwości sądów rejonowych. Do tych ostatnich należą z kolei sprawy gospodarcze, których wartość przedmiotu sporu nie przekroczy 100 tysięcy zł (dotychczas było to 30 tysięcy zł), w tym sprawy rozpoznawane w postępowaniu nakazowym i upominawczym.
W zakresie właściwości miejscowej zmianie uległ art. 33 k.p.c., który do tej pory przewidywał, iż powództwo o roszczenie majątkowe wytoczyć można przed sąd, w którego okręgu znajduje się jednostka organizacyjna pozwanego lub jej zakład mający za zadanie prowadzenie działalności gospodarczej, jeżeli roszczenie pozostaje w związku z działalnością tej jednostki lub zakładu. Obecnie, po zmianie, przepis ten odnosi się do zakładu głównego lub oddziału przedsiębiorcy.
W oddziale dotyczącym właściwości przemiennej dodany został także nowy art. 37 [1] k.p.c. odnoszący się do dochodzenia roszczeń z weksla lub czeku. Zgodnie z tym przepisem powództwo przeciwko zobowiązanemu z weksla lub czeku można wytoczyć przed sąd miejsca płatności. Kilku zobowiązanych z weksla lub czeku można łącznie pozwać przed sąd miejsca płatności lub sąd właściwości ogólnej dla akceptanta albo wystawcy weksla własnego lub czeku.
Zmiany dotyczące pełnomocników procesowych.
Znowelizowany przepis art. 87 k.p.c. wprowadza od 5 lutego 2005 r. rozszerzony krąg pełnomocników procesowych dodając do kręgu osób mogących pełnić tę rolę procesową także osoby sprawujące zarząd majątkiem lub interesami strony oraz pozostające ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia.
Przepis art. 87 [1] k.p.c. wprowadza przymus adwokacko- radcowski w postępowaniu przed Sądem Najwyższym bowiem zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych dotyczy także czynności procesowych związanych w postępowaniem przed Sadem Najwyż-szym, podejmowanych przed sądem niższej instancji. Przepisu tego nie stosuje się w postępo-waniu o zwolnienie od kosztów sadowych oraz o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oraz gdy stroną, jej organem, jej przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, a także gdy stroną, jej organem lub jej przedstawicielem ustawowym jest adwokat lub radca prawny. Pismo procesowe sporządzone z naruszeniem art. 87 [1] k.p.c. podlega zwrotowi bez wzywa-nia do usunięcia braków, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 130 § 5).
Celem tych zmian jest zapewnienie profesjonalizmu w postępowaniu przed najwyższym organem sądowym.
Dodany nowy art. 175 [1] k.p.c. uzupełnia istniejącą do tej pory w procedurze w tym zakresie lukę stanowiąc, iż jeżeli zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych jest obowiązkowe, w razie śmierci adwokata lub radcy prawnego, skreślenia z listy adwokatów lub radców prawnych, utraty możliwości wykonywania zawodu albo utraty zdolności procesowej, sąd zawiesza postępowanie z urzędu, wyznaczając odpowiedni termin do wskazania innego adwokata lub radcy prawnego i po upływie tego terminu podejmuje postępowanie. Dotychczasowy art. 175 stosuje się odpowiednio.
Najwięcej kontrowersji budzi nowy art. 370 [1] k.p.c. w brzmieniu: „Apelację sporzą-dzoną przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, nie spełniającą wymagań określonych w art. 368 § 1 pkt 1-3 i 5, sąd I instancji odrzuca bez wzywania do usunięcia tych braków, zawiadamiając o tym właściwy organ samorządu zawodowego, do którego należy pełnomocnik” [podkr. wł.]. Analogiczne rozwiązanie dotyczy kasacji. Zgodnie z zacytowanym przepisem, chodzi o braki, o jakich mowa w art. 368 § 1 pkt 1-3 i 5, o które dotyczą:
- oznaczenia wyroku, od którego jest wnoszona apelacja, ze wskazaniem czy jest on zaskarżony w całości czy w części,
- zwięzłego przedstawienia zarzutów,
- uzasadnienia zarzutów,
- wniosku o zmianę lub uchylenie wyroku z zaznaczeniem żądanej zmiany lub uchylenia.
Przepis powyższy, mający w zamierzeniu ustawodawcy zdyscyplinować profesjo-nalnych pełnomocników spotkał się z nieprzychylną i negatywną opinią w środowisku praw-niczym, na co bezpośrednio wskazują już same tytuły publikacji prasowych, które się ukazały na ten temat, m.in.: „Sąd będzie musiał donosić’ (Bartosz Draniewicz, Gazeta Prawna, nr 247 (1356) z 20 grudnia 2004 r., ), „Sąd doniesie na adwokata i radcę prawnego” (Gazeta Prawna, opracował Tomasz Pietryga, nr 5 (1370) z 7-9 stycznia 2005 r.).
Bardzo istotna zmiana dotycząca pełnomocników profesjonalnych - adwokatów, radców prawnych i rzeczników patentowych wynika z nowego brzmienia art. 479 [9] k.p.c.. Przepis ten bowiem nakłada na tych pełnomocników obowiązek doręczania pism proceso-wych z załącznikami w postępowaniu w sprawach gospodarczych bezpośrednio stronie przeciwnej, a dowód nadania tego pisma dołącza się do pisma procesowego wniesionego do sądu. Jednakże po nowelizacji, pisma, do których nie dołączono dowodu doręczenia albo dowodu wysłania listem poleconym, podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia tego braku. Konsekwencje tego przepisu są bardzo drastyczne, w szczególności jeżeli sąd zobowiązał pełnomocnika do złożenia pisma w trybie art. 207 § 3 k.p.c..
Zmiany w postępowaniu rozpoznawczym.
W artykule 182 § 1 k.p.c. została dodana nowa przesłanka umorzenia postępowania przez sąd. Sąd umorzy bowiem postępowanie w razie śmierci strony po upływie 10 lat od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania z tej przyczyny.
Zmiana art. 182 § 3 k.p.c. polega na tym, iż w dotychczasowym brzmieniu umorzenie postępowania zawieszonego w drugiej instancji powodowało uprawomocnienie się orzeczenia pierwszej instancji. Po noweli lipcowej zakres tego przepisu został rozszerzony bowiem dotyczy on umorzenia postępowania zawieszonego przez sąd wyższej instancji w wyniku czego następuje uprawomocnienie się zaskarżonego orzeczenia. Wyjątki nie ulegają zmianie i tak jak do tej pory przepis ten nie ma zastosowania do spraw o unieważnienie małżeństwa lub o rozwód oraz o ustalenie nieistnienia małżeństwa, w których postępowanie umarza się w całości.
W postępowaniu w sprawach gospodarczych ograniczona została możliwość wyda-wania wyroków na posiedzeniu niejawnym. Sąd może wydać wyrok na posiedzeniu niejawnym tylko gdy pozwany uznał powództwo. Po noweli sąd orzekający nie ma takiej możliwości w sytuacji sąd uzna że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona do stanowczego rozstrzygnięcia po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów (art. 479 [17] k.p.c.).
Zmiany w postępowaniu apelacyjnym.
Bardzo ważna zmiana dotyczy sporządzania uzasadnień wyroków oraz postanowień kończących postępowanie w sprawie przez sąd drugiej instancji. Do tej pory sąd drugiej instancji sporządzał uzasadnienia tych orzeczeń w każdym przypadku, należało jedynie wnieść wniosek o ich doręczenie. Po nowelizacji w sprawach, w których apelację oddalono, uzasadnienie sporządza się tylko wówczas, gdy strona zażądała doręczenia jej wyroku wraz z uzasadnieniem (art. 387 § 1 k.p.c.). W takim wypadku sąd drugiej instancji sporządza uzasadnienie się w terminie dwóch tygodni od zgłoszenia wniosku.
Zmiany w postępowaniu uproszczonym.
Zmiany dotyczące postępowania uproszczonego mają na celu złagodzenie rygorów obowiązujących w tym postępowaniu. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 505 [1] k.p.c. tryb uproszczony stosuje się w sprawach należących do właściwości sądów rejonowych o roszczenia wynikające z umów, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza 10 tysięcy zł (do 5 lutego 2005 r. było to 5 tysięcy zł), a w sprawach o roszczenia wynikające z rękojmi lub gwarancji lub z niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej, jeżeli wartość przedmiotu umowy nie przekracza tej kwoty, o zapłatę czynszu najmu lokali mieszkalnych i opłat obciążających najemcę oraz opłat z tytułu korzystania z lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej bez względu na wartość przedmiotu sporu.
Będzie możliwe połączenie w jednym pozwie kilku roszczeń, gdy roszczenia wynikają z tej samej umowy lub umów tego samego rodzaju.
Zgodnie z art. 505 [12] k.p.c. sąd drugiej instancji oddala apelację również wtedy, gdy mimo naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania albo błędnego uzasadnienie zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Zmiany w postępowaniu zabezpieczającym.
Nowela lipcowa w sposób zasadniczy zmienia dotychczasowe przepisy postępowania zabezpieczającego. Wskazuje na to już zmiana samej terminologii, bowiem kodeks nie posługuje się już w postępowaniu o wydanie zabezpieczenia określeniem stron „wierzyciel” i „dłużnik”, lecz „uprawniony” i „obowiązany”. Zmienia się także forma orzeczenia w sprawie zabezpieczenia- nie będzie to już zarządzenie tymczasowe, lecz postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia, na które przysługuje zażalenie.
Zasadniczą zmianę stanowi uchylenie art. 443 k.p.c., który to przepis regulował „zabezpieczenie” w postępowaniach rozwodowych i o separację. Zmiana ta spotkała się zarówno z negatywnym („Paragrafy eleganckie, lecz bezduszne”, prof. Teresa Liszcz, Rzeczpospolita z 29 lipca 2004 r.), jak i pozytywnym („Mechaniczne zabezpieczanie” Marcin M. Cieśliński, Rzeczpospolita z 2 września 2004 r.) oddźwiękiem wśród prawników.
Nowa regulacja postępowania zabezpieczającego ma w zamiarze ustawodawcy pełnić rolę postępowania pomocniczego, zapewniającego udzielenie przez sąd tymczasowej, ale natychmiastowej ochrony prawnej zainteresowanym podmiotom. Zabezpieczenia będzie można żądać w każdej sprawie cywilnej (a więc także sprawie rozwodowej i gdy toczy się przed sądem polubownym), zarówno przed wszczęciem postępowania, jak i w jego toku. Z żądaniem zabezpieczenia może wystąpić każda strona oraz każdy uczestnik postępowania, należy jedynie uprawdopodobnić przed sądem roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Dokumentując interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia trzeba uprawdopodobnić, że brak zabezpieczenia mógłby uniemożliwić lub poważnie utrudnić wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwić lub poważanie utrudnić osiągnięcie celu postępowania w danej sprawie (art. 730 [1] k.p.c.).
Zgodnie z przepisem art. 736 § 1 k.p.c. wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien odpowiadać wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego, a nadto zawierać :
1) wskazanie sposobu zabezpieczenia, a w sprawach o roszczenie pieniężne także wskazanie sumy zabezpieczenia,
2) uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek.
Wskazana suma zabezpieczenia nie może być wyższa od dochodzonego roszczenia liczonego wraz z odsetkami do dnia wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia oraz kosztami wykonania zabezpieczenia. Suma ta może także obejmować przewidywane koszty postępowania (art. 736 § 3 k.p.c.).
Jeżeli wniosek o udzielenie zabezpieczenia złożono przed wszczęciem postępowania, należy nadto zwięźle przedstawić przedmiot sprawy (art. 736 § 2 k.p.c.).
Wniosek o zabezpieczenie nie odpowiadający wymogom formalnym określonym w art. 736 k.p.c. przewodniczący zwraca bez wzywania wnioskodawcy do jego uzupełnienia (art. 738 k.p.c.).
Żądanie udzielenia zabezpieczenia sąd rozpatrzy na posiedzeniu niejawnym niezwłocznie, najpóźniej w terminie tygodnia od dnia wpływu do sądu. Do udzielenia zabezpieczenia właściwy jest sąd, do którego właściwości należy rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji, a wnioski zgłoszone w toku postępowania rozpoznaje sąd tej instancji, w której postępowanie się toczy, z wyjątkiem wypadku, gdy sądem tym jest Sąd Najwyższy. Wtedy o zabezpieczeniu orzeka sąd I instancji (art. 734 k.p.c.)
Wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu może być uzależnione od złożenia przez uprawnionego kaucji. Z kaucji tej będzie przysługiwało obowiązanemu pierwszeństwo zaspokojenia przed innymi należnościami, zaraz po kosztach egzekucyjnych (art. 739 k.p.c.).
Nowela lipcowa wprowadza także nowy art. 743 [1] k.p.c., zgodnie z którym postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia wydane przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim stanowi podstawę do podjęcia czynności związanych z wykonaniem zabezpieczenia na mieniu wchodzącym w skład majątku wspólnego. W terminie tygodnia od dnia dokonania pierwszej czynności związanej z wykonaniem zabezpieczenia małżonek obowiązanego może sprzeciwić się wykonaniu zabezpieczenia, o czym zostaje powiadomiony uprawniony. Sprzeciw małżonka nie wstrzymuje wykonania zabezpieczenia, chyba że zabezpieczenia prowadzi do zaspokojenia uprawnionego. W takiej sytuacji wstrzymuje się wypłatę pieniędzy uzyskanych w postępowaniu zabezpieczającym. W razie sprzeciwu małżonka obowiązanego, uprawniony może w terminie dwóch tygodni od zawiadomienia go, pod rygorem upadku zabezpieczenia w zakresie wykonaniu na mieniu wchodzącym w skład majątku wspólnego, wystąpić do sądu o nadanie temu postanowieniu klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi obowiązanego. W razie oddalenia wniosku o nadane klauzuli wykonalności, zabezpieczenia upada w zakresie mienia objętego majątkiem wspólnym.
Ważną zmianą jest znaczne rozszerzenie katalogu sposobu zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. Obok znanych, jak zajęcie ruchomości, wierzytelności i praw oraz ustanowienie hipoteki przymusowej i zakazu zbywania nieruchomości wprowadzono: zakaz pobierania pieniędzy z rachunków bankowych, ustanowienie zakazu zbywania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, zarząd przymusowy nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym albo zakładem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa lub jego częścią albo częścią gospodarstwa rolnego obowiązanego.
W odniesieniu do innych wypadków zabezpieczenia, gdy przedmiotem zabezpieczenia roszczenia nie jest roszczenie pieniężne, sąd udziela zabezpieczenia w sposób jaki uzna za konieczny, nie wyłączając sposobów przewidzianych do zabezpieczenia roszczeń pieniężne, a w szczególności sąd może:
1) unormować prawa i obowiązki stron lub uczestników postępowania na czas trwania postępowania,
2) ustanowić zakaz zbywania przedmiotów lub praw objętych postępowaniem,
3) zawiesić egzekucję lub postępowanie wykonawcze,
4) uregulować sposób roztoczenia pieczy nad małoletnimi dziećmi,
5) nakazać wpisanie stosownego ostrzeżenia w księdze wieczystej lub we właściwym rejestrze.
Zmiany te korespondują z nowym art. 445 [1] k.p.c. stanowiącym, iż jeżeli sprawa o rozwód lub separację jest w toku, nie może być wszczęte odrębne postępowanie dotyczące władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi stron. W razie potrzeby orzeczenia o władzy rodzicielskiej, stosuje się przepisy o postępowaniu zabezpieczającym. Natomiast postępowanie wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub separację ulega zawieszeniu z urzędu, a o władzy rodzicielskiej przez cały czas trwania sprawy o rozwód lub separację sąd orzeka w postępowaniu zabezpieczającym. Postępowanie ulega podjęciu jeżeli w prawomocnym orzeczeniu kończącym sprawę o rozwód lub separacje nie orzeczono o władzy rodzicielskiej, w przeciwnym wypadku postępowanie ulega umorzeniu.
Zmiany w przepisach o sądownictwie polubownym.
Artykuł 711 k.p.c. stanowi, iż od wyroku sądu polubownego nie przysługuje środek odwoławczy (w poprzedni brzmieniu: „odwołanie”- zmiana ma na celu potwierdzenie przez ustawodawcę przyjętego w orzecznictwie poglądu, iż skarga o uchylenie orzeczenia sądu polubownego nie stanowi środka odwoławczego). Nowela lipcowa wprowadza jednakże możliwość powołania w zapisie na sąd polubowny sądu polubownego drugiej instancji.
Nowela wprowadza także rozróżnienie postępowania o stwierdzenie przez sąd powszechny skuteczności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej od postępowania o stwierdzenie ich wykonalności. To pierwsze postępowanie dotyczy wyroków lub ugód nie nadających się do wykonania w drodze egzekucji. Natomiast postępowanie o stwierdzenie wykonalności dotyczy wyroków sądów polubownych lub ugód przed nim zawartych nadających się do wykonania w drodze egzekucji i następuje w drodze postępowania o nadanie klauzuli wykonalności.
Zmiany w postępowaniu egzekucyjnym.
Nowela lipcowa wprowadza bardzo wiele zmian w postępowaniu egzekucyjnym. Dotyczą one m.in. skargi na czynności komornika - art. 767 k.p.c.. Nowe brzmienie tego przepisu szczegółowo reguluje właściwość sądu w rozpoznawaniu tej skargi stanowiąc, iż właściwy jest sąd, przy którym działa komornik, a jeśli do prowadzenia egzekucji został wybrany komornik poza właściwością ogólną, skargę rozpoznaje sąd, który byłby właściwy według zasad ogólnych. Skargę może złożyć strona lub inna osoba, której prawa zostały przez czynność lub zaniechanie komornika naruszone bądź zagrożone. Odpis skargi sąd przesyła komornikowi, który w terminie trzech dni na piśmie sporządza uzasadnienie dokonania zaskarżonej czynności lub przyczyn jej zaniechania oraz przekazuje je wraz z aktami sprawy do sądu, do którego skargę wniesiono. Komornik może jednakże skargę w całości uwzględnić, o czym zawiadamia sąd i skarżącego oraz zainteresowanych, których uwzględnienie skargi dotyczy.
Nowy art. 767 [2] k.p.c. stanowi, iż sąd rozpoznaje skargę w terminie tygodnia od dnia wpływu do sądu lub od dnia uzupełnienia jej braków formalnych. Termin ten ma oczywiście znaczenie jedynie instrukcyjne, ale w zasadzie trudno go będzie sądom kiedykolwiek dotrzymać, gdyż w tym terminie komornicy nie zdążą przesłać uzasadnienia czynności lub przyczyn jej zaniechania i akt sprawy.
Nowela uchyla art. 767 [1] k.p.c. dotyczący skargi wniesionej przez małżonka dłużnika na zajęcie przez komornika, na podstawie tytułu wykonawczego wydanego jedynie przeciwko dłużnikowi, przedmiotów stanowiących majątek wspólny dłużnika i jego małżonka i podniesienie zarzutu art. 41 § 3 k.p.c., na podstawie którego sąd orzekał o ograniczeniu lub wyłączeniu możliwości zaspokojenia się przez wierzyciela z majątku wspólnego.
Nowy art. 767 [4] § 2 k.p.c. stanowi, iż na postanowienie sądu drugiej instancji wydane po rozpoznaniu zażalenia skarga kasacyjna nie przysługuje.
Uległ zmianie także katalog tytułów egzekucyjnych wymienionych w art. 777 § 1 k.p.c., bowiem punkt 4 tego przepisu otrzymał następujące brzmienie:
„akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej lub uiszczenia rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo w akcie oznaczonych, albo też obowiązek wydania rzeczy indywidualnie oznaczonych, lokalu, nieruchomości lub statku wpisanego do rejestru gdy termin zapłaty, uiszczenia lub wydania jest w akcie wskazany”
oraz został dodany nowy punkt 6 w następującym brzmieniu:
„akt notarialny, w którym właściciel nieruchomości albo wierzyciel wierzytelności obciążonych hipoteką, nie będący dłużnikiem osobistym, poddał się egzekucji z obciążonej nieruchomości albo wierzytelności, w celu zaspokojenia wierzyciela hipotecznego, jeżeli wysokość wierzytelności podlegającej zaspokojeniu jest w akcie określona wprost albo oznaczona za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, gdy akt określa warunki, które upoważniają wierzyciela do prowadzenia egzekucji o część lub całość roszczenia, jeżeli również wskazany jest termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności”.
Dodany został także nowy § 3 art. 777 k.p.c. zgodnie, z którym tytułem egzekucyjnym jest również akt notarialny, w którym nie będący dłużnikiem osobistym właściciel ruchomości lub prawa obciążonych zastawem rejestrowym lub zastawem, poddaje się egzekucji z obciążonych składników w celu zaspokojenia zastawnika, a przepis § 1 pkt. 6 stosuje się odpowiednio.
Rozszerzono także możliwość nadania klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikom spółek osobowych, którzy ponoszą odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem stanowiąc, iż jest to możliwe nie tylko, gdy egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna, ale także w sytuacji, gdy jest oczywiste, że egzekucja przeciwko spółce będzie bezskuteczna (art. 778 [1] k.p.c.).
Zasadnicze zmiany dotyczą także tytułów wykonawczych. I tak tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko zbywcy przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego jest także podstawą egzekucji przeciwko nabywcy przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego, jeżeli wierzyciel złożył wniosek o wszczęcie egzekucji w ciągu miesiąca od dnia nabycia przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego. Przepis ten stosuje się odpowiednio, gdy przejęcie obowiązków nastąpiło w wyniku podziału, połączenia lub innego przekształcenia przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego albo w wyniku wniesienia do spółki przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części dokonanego w trybie komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowych, co jednakże nie uchybia przepisom o ograniczeniu odpowiedzialności nabywcy przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego (art. 789 [2] k.p.c..
Tytuł wykonawczy zobowiązujący do wydania ruchomości indywidualnie oznaczonych, nieruchomości lub statku albo do opróżnienia pomieszczenia upoważnia do prowadzenia egzekucji nie tylko przeciwko dłużnikowi, lecz przeciwko każdemu, kto tymi rzeczami włada, co nie narusza uprawnień nabywcy w dobrej wierze.
W zakresie egzekucji świadczeń pieniężnych niewątpliwie najważniejsza zmiana wnika z art. 891 1[1] k.p.c. stanowiącego, iż na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko dłużnikowi można zająć wierzytelność z rachunku wspólnie prowadzonego dla dłużnika i osób trzecich, a także z rachunku wspólnego dłużnika i jego małżonka (art. 891 [2] k.p.c.).
Adwokat Anna Patocka-Sekulska
II. Ustawa z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych.
Wskazana na wstępie ustawa to już trzecia nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego wchodząca w tym roku w życie i niewątpliwie najważniejsza. Nie tylko z tego względu, iż wprowadza zmiany dotyczące postępowania odwoławczego i kasacyjnego, lecz przede wszystkim dlatego, iż zmienia charakter postępowania cywilnego, które nie będzie już postępowaniem trój instancyjnym, lecz - podobnie jak postępowanie karne- postępowaniem dwu instancyjnym. Nadto nowelizacja wprowadza nie znaną dotychczas w postępowaniu cywilnym skargę na stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
Zmiany w zakresie zdolności sądowej i procesowej.
Nowela grudniowa dodaje do art. 67 nowy paragraf 3 stanowiący, iż w sprawie o naprawienie szkody wyrządzonej przez wydanie ustawy lub rozporządzenia Rady Ministrów niezgodnych z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą, a także w sprawie o naprawienie szkody wyrządzonej przez niewydajnie takiego aktu normatywnego, którego obowiązek wydania przewiduje przepis prawa, czynności procesowe za Skarb Państwa podejmuje minister właściwy do spraw Skarbu Państwa. W sprawie o naprawienie szkody wyrządzonej przez wydanie lub nie wydanie rozporządzenia przez inny organ konstytucyjnie do tego powołany czynności procesowe za Skarb Państwa podejmuje ten organ.
Zmiany dotyczące sporządzania uzasadnień sądu I instancji.
Po nowelizacji sąd pierwszej instancji będzie zobowiązany do sporządzenia uzasadnienia wyroku nie tylko wówczas, gdy wyrok zostanie zaskarżony w ustawowym terminie, lecz także gdy zostanie wniesiona skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 328 § 1 k.p.c.). Termin instrukcyjny dla sądu wynosi dwa tygodnie od wniesienia tej skargi.
Zmiany dotyczące postępowania odwoławczego.
Zmiana analogiczna jak powyżej została także wprowadzona do przepisów dotyczących sporządzania uzasadnień wyroków lub postanowień kończących postępowanie w sprawie przez sąd II instancji. Mianowicie zgodnie z dodanym § 4 art. 387 k.p.c., jeżeli uzasadnienie takich orzeczeń nie zostało sporządzone, a w sprawie została wniesiona skarga kasacyjna lub skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sąd drugiej instancji sporządza uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia w terminie dwóch tygodni od dnia wniesienia skargi.
Należy zwrócić uwagę także na obowiązek wynikający z nowego art. 387 [1] k.p.c.. Zgodnie z tym przepisem w razie wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia, od którego przysługuje skarga kasacyjna, strony i ich przedstawiciele mają obowiązek, do czasu upływu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, zawiadomić sąd drugiej instancji o każdej zmianie miejsca zamieszkania.
W związku ze zmianą postępowania cywilnego na postępowanie dwuinstancyjne zmianie uległy zasady dotyczące wykonania wyroku sądu drugiej instancji. Znikł zatem z art. 388 k.p.c. zapis stwierdzający, iż wyrok sądu drugiej instancji jest natychmiast wykonalny, lecz sąd ten może uzależnić jego wykonanie od złożenia przez powoda zabezpieczenia lub wstrzymać wykonanie wyroku aż do uprawomocnienia się. Po nowelizacji przepis ten stanowi, iż w razie wniesienia skargi kasacyjnej, gdyby na skutek wykonania orzeczenia stronie mogłaby być wyrządzona niepowetowana szkoda, sąd drugiej instancji może wstrzymać wykonanie zaskarżonego orzeczenia do czasu ukończenia postępowania kasacyjnego lub uzależnić wykonanie tego orzeczenia- a w razie oddalenia apelacji także orzeczenia sądu pierwszej instancji- od złożenia przez powoda stosownego zabezpieczenia (art. 388 § 1 k.p.c.). Przepis ten stosuje się odpowiednio do wstrzymania skuteczności zaskarżonego orzeczenia nie podlegającego wykonaniu (art. 388 § 4). Zabezpieczenie – podobnie jak przez nowelizacją-może również polegać na wstrzymaniu wydania powodowi sum pieniężnych po ich wyegzekwowaniu od pozwanego lub na wstrzymaniu sprzedaży zajętego majątku.(art. 388 § 2 k.p.c.). Do czasu upływu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wstrzymuje się z urzędu sprzedaż nieruchomości (art. 388 § 3 k.p.c.).
W odniesieniu do postępowania zażaleniowego, nowela dodaje art. 394 [1] k.p.c. stanowiący w paragrafie pierwszym, iż zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną (poprzednio był to art. 393 [18] k.p.c.) oraz odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Paragraf 2 tego przepisu stanowi odpowiednik uchylonego art. 393 [18] § 2 k.p.c..
Skarga kasacyjna.
O zmianie charakteru tego środka ze zwykłego środka odwoławczego na nadzwyczajny środek zaskarżenia świadczy nie tylko zmiana terminologii, lecz także zmiana w systematyce kodeksu postępowania cywilnego. Przed nowelizacją kasacja była bowiem umieszczona w Rozdziale 1 [1] działu V pt. „Środki odwoławcze” i znajdowała się pomiędzy przepisami dotyczącymi apelacji a przepisami dotyczącymi zażalenia. Nowela grudnia uchyla cały Rozdział 1 [1] k.p.c., a dodaje nowy Dział Va zatytułowany „Skarga kasacyjna” obejmujący przepisy od art. 398 [1] do art. 398 [21] k.p.c.. Jeśli chodzi o terminologię, to poprzednia nazwa „kasacja” była adekwatna do przyjętego przez kodeks postępowania cywilnego nazewnictwa zwykłych środków odwoławczych- apelacja i zażalenia. Natomiast nazwa „skarga kasacyjna” ma oczywiście podkreślać nadzwyczajny charakter tego środka zaskarżenia i koresponduje z przyjętym przez procedurę cywilną nazewnictwem pozostałych nadzwyczajnych środków- a więc skargą o wznowienie postępowania i nową skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
Skarga kasacyjna przysługuje od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku lub postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie do Sądu Najwyższego. Skargę może wnieść strona, Prokurator Generalny lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Jednakże wniesienie skargi przez stronę wyłącza- w zaskarżonym zakresie- wniesienie skargi kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego lub Rzecznika Praw Obywatelskich.(art. 398 [1]).
Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach:
- w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złoty,
- a w sprawach gospodarczych- niższa niż siedemdziesiąt pięć tysięcy złoty,
- w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych- niższa niż dziesięć tysięcy złoty (chyba że dotyczy przyznania i wstrzymania emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego),
- o rozwód,
- o separację,
- o alimenty,
- o czynsz najmu lub dzierżawy,
- o naruszenie posiadania,
- dotyczących kar porządkowych, świadectw pracy i roszczeń z tym związanych,
- o deputaty lub ich ekwiwalent,
- rozpoznawanych w postępowaniu upominawczym,
- dotyczących ustalenia nieistnienia małżeństwa i unieważnienia małżeństwa, jeżeli choćby jedna ze stron po uprawomocnieniu się wyroku zawarła związek małżeński.
W postępowaniu nieprocesowym skarga kasacyjna przysługuje w sprawach z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego, od wydanego przez sąd drugiej instancji postanowienia co do istoty sprawy oraz od postanowienia w przedmiocie odrzucenia wniosku i umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie, z tym że w sprawach z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli skarga kasacyjna przysługuje tylko w sprawach o przysposobienie oraz o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest nie niższa niż sto pięćdziesiąt tysięcy złoty. W postępowaniu rejestrowym skarga przysługuje jedynie od postanowień sądu drugiej instancji w przedmiocie wpisu lub wykreślenia z rejestru podmiotu podlegającego rejestracji. Nadto skarga kasacyjna nie przysługuje w sprawach:
1) przepadku rzeczy,
2) zarządu związanego ze współwłasnością lub użytkowaniem,
3) zabezpieczenia spadku i spisu inwentarza, wyjawienia przedmiotów spadkowych, zarządu spadku nieobjętego oraz zwolnienia wykonawcy testamentu,
4) zniesienia współwłasności i działu spadku, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż sto pięćdziesiąt tysięcy złotych. (art. 519 [1] k.p.c.)
Strona może oprzeć skargę kasacyjną na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Prokurator Generalny może oprzeć skargę kasacyjną na powyższych podstawach, jeżeli przez wydanie orzeczenia doszło do naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego, a Rzecznik Praw Obywatelskich- jeżeli przez wydanie orzeczenia doszło do naruszenia konstytucyjnych wolności albo praw człowieka obywatela.
Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.
Zgodnie z art. 398 [4] § 1 k.p.c. skarga kasacyjna powinna zawierać:
1) oznaczenia orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części,
2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie,
3) wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienie oraz
4) wniosek o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany,
5) powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego,
6) w sprawach o prawa majątkowe powinna nadto zawierać również oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia.
Do skargi kasacyjnej dołącza się jej dwa odpisy przeznaczone do akt Sądu Najwyższego oraz dla Prokuratora Generalnego, chyba że sam wniósł skargę.
Skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej.
W terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie przeciwnej skargi kasacyjnej może ona wnieść do sądu drugiej instancji odpowiedź na skargę kasacyjną, a w razie wniesienia skargi kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego lub Rzecznika Praw Obywatelskich – odpowiedź mogą wnieść obydwie strony.
Sąd Najwyższy w każdej sprawie może zwrócić się do Prokuratora Generalnego o zajęcie na piśmie stanowiska co do skargi kasacyjnej wniesionej przez stronę i odpowiedzi na skargę.
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli:
1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,
2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,
3) zachodzi nieważność postępowania lub
4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
O przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznanie Sąd Najwyższy orzeka na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego, a postanowienie w tej kwestii nie wymaga pisemnego uzasadnienia.
Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację na posiedzeniu niejawnym, chyba że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, a skarżący złoży w skardze kasacyjnej wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie lub Sąd Najwyższy uzna, że za rozpoznaniem skargi na rozprawie przemawiają inne względy.
Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
W postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powoływanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Skarżący może jednak przytoczyć nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.
W zakresie rozstrzygnięć, które może podjąć Sąd Najwyższy w wyniku rozpoznania kasacji w zasadzie nie ulega nic zmianie w stosunku do przepisów obowiązujących sprzed nowelizacji, z tym że uchylenie zaskarżonego wyroku i jego zmiana przez Sąd Najwyższy w przypadku naruszenia prawa materialnego jest możliwa tylko na wniosek skarżącego (art. 398 [16] k.p.c.).
Zmiany dotyczące wznowienia postępowania.
Nowela grudniowa przynosi także zmiany w zakresie przepisów dotyczących wznowienia postępowania.
Zmiana ta polega na umożliwieniu wznowienia postępowania w razie zakończenia go postanowieniem w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na postawie którego zostało wydane orzeczenia (art. 399 § 2 k.p.c. w zw. z art. 401 [1] k.p.c.).
Skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunały Konstytucyjnego.
Nadto w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem mogą być uchylone postanowienia niekończące postępowania w sprawie, jeżeli zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą (art. 416 [1] k.p.c.). Jeżeli uchylone lub zmienione w powyższym trybie postanowienie niekończące postępowania wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą w sprawie miało wpływ na treść wyroku, to można żądać wznowienia postępowania (art. 403 § 4 k.p.c.).
Nie może ulegać wątpliwości, iż zmiana ta jest efektem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt SK 1/04, o którym pisałam w drugim newsletterze.
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
Nowela grudniowa wprowadza do postępowania cywilnego zupełnie nowy nadzwyczajny środek zaskarżenia - skargę o stwierdzenie niezgodności prawem prawomocnego orzeczenia.
Skarga ta przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie zostanie wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe (art. 424 [1] § 1 k.p.c.).
W wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, skarga przysługuje także od prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie wydanego przez sąd pierwszej lub drugiej instancji, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych (art. 424 [1] § 2 k.p.c.).
W powyższych wypadkach skargę może wnieść też Prokurator Generalny, jeżeli niezgodność orzeczenia z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego, albo Rzecznik Praw Obywatelskich, jeżeli niezgodność orzeczenia z prawem wynika z naruszenia konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela.
Skarga nie przysługuje od orzeczeń sądu drugiej instancji, o których wniesiono skargę kasacyjną, oraz od orzeczeń Sądu Najwyższego (art. 424 [1] § 3 k.p.c.).
Od tego samego orzeczenia strona może wnieść tylko jedną skargę (art. 424 [3] k.p.c.).
Skargę można oprzeć na podstawie naruszeń prawa materialnego lub przepisów postępowania, które spowodowały niezgodność orzeczenia z prawem, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda. Podstawą skargi nie mogą być jednak zarzuty dotyczące ustaleń faktów lub oceny dowodów (art. 424 [4] k.p.c.).
Skarga powinna zawierać:
1) oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości lub w części,
2) przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie,
3) wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne,
4) uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy,
5) wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto- gdy skargę wniesiono stosując art. 424 [1] § 2 k.p.c.- że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi,
6) wniosek o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem,
Skargę wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie dwóch lat od dnia jego uprawomocnienia się.
Po doręczeniu skargi stronie przeciwnej, a gdy skargę wniósł Prokurator Generalny lub Rzecznik Praw Obywatelskich – obydwu stronom, sąd przedstawia niezwłocznie akta sprawy Sądowi Najwyższemu.
Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania, jeżeli jest oczywiście bezzasadna.
Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw. Skarga podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, chyba że ważne względy przemawiają za wyznaczeniem rozprawy.
Sąd Najwyższy oddala skargę w razie braku podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenia jest niezgodne z prawem.
Uwzględniając skargę Sąd Najwyższy stwierdza, że orzeczenie jest w zaskarżonym zakresie niezgodne z prawem.
W przypadkach nieuregulowanych przepisami dotyczącymi skargi o stwierdzenie z prawem niezgodności prawomocnego orzeczenia do postępowania wywołanego wniesieniem tej skargi stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej.
Wejście w życie ustawy i przepisy przejściowe.
Omawiana ustawa z dnia 6 grudnia 2004 r. wchodzi w życie z dniem 6 lutego 2005 r.
Zgodnie z art. 3 tej ustawy sprawy wszczęte przed dniem jej wejścia w życie toczą się od tego dnia według przepisów tej ustawy, z tym że do złożenia i rozpoznania kasacji od orzeczenia wydanego przed dniem wejścia w życie ustawy, a także do odmowy przyjęcia jej do rozpoznania, stosuje się przepisy dotychczasowe.
Adwokat Anna Patocka-Sekulska