Niewykonalne przepisy o opłacie skarbowej od pełnomocnictw

Nowe przepisy o opłacie skarbowej nakładają na sąd nowe obowiązki: np. prowadzenia rejestrów nieopłaconych pełnomocnictw, przekazywania informacji organom podatkowym, oznaczania dokumentów pełnomocnictwa potwierdzeniem uiszczenia opłaty skarbowej, odsyłania dowodów uiszczenia opłaty podmiotowi, który ją uiścił - zwraca uwagę adwokat, członek organów samorządu adwokackiego, m.in. Komisji ds. Współpracy z Parlamentem NRA

Po niespełna miesięcznym vacatio legis, 1 stycznia 2007 r. weszła w życie nowa ustawa o opłacie skarbowej. Dla praktykującego adwokata szczególnie istotne są przepisy odnoszące się do kwestii opłaty skarbowej od pełnomocnictw.

Podstawa opodatkowania

Przedmiotem opodatkowania opłatą skarbową nie jest już udzielenie pełnomocnictwa lub prokury, lecz złożenie stwierdzającego to dokumentu, jego odpisu, wypisu lub kopii - w sprawie z dziedziny administracji publicznej lub w postępowaniu sądowym czy przed innymi podmiotami wykonującymi zadania z tej dziedziny. Takie określenie przedmiotu opodatkowania ma kapitalne znaczenie: nie podlegają mu pełnomocnictwa procesowe, które nie są składane w postaci dokumentu, lecz udzielane przez stronę do protokołu z rozprawy. Brak substratu dokumentu wyłącza obowiązek podatkowy.

Prawo ubogich

Załącznik do ustawy o opłacie skarbowej przewiduje zwolnienie z niej w sprawach, ogólnie mówiąc, karnych oraz w sprawach cywilnych, w których mocodawca pełnomocnika korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast w postępowaniu przed sądami administracyjnymi udzielenie stronie prawa pomocy i wyznaczenie jej adwokata z urzędu łączy się z udzieleniem mu pełnomocnictwa, które musi zostać złożone w sądzie. Z załącznika do ustawy nie wynika, aby z opłaty skarbowej były zwolnione jakiekolwiek pełnomocnictwa w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dlatego chociaż strona korzysta z prawa pomocy, ciąży na niej i (o zgrozo) na pełnomocniku z urzędu solidarny obowiązek zapłaty opłaty skarbowej.

W postępowaniu egzekucyjnym

Wart. 6 ustawy przesądzono, iż obowiązek wniesienia opłaty skarbowej powstaje z chwilą złożenia dokumentu stwierdzającego pełnomocnictwo w organie administracji publicznej lub sądzie. Taka regulacja wyłącza spod ustawy pełnomocnictwa składane w postępowaniu egzekucyjnym do komornika, ponieważ nie został umieszczony w katalogu podmiotów wskazanych w przepisie. Tymczasem pełnomocnictwo w postępowaniu egzekucyjnym złożone do akt komorniczych jest skuteczne także w postępowaniu przed sądami (np. ze skargi na czynności komornika, o udzielenie przybicia lub przysądzenia nieruchomości). Sąd bada akta komornicze także pod kątem tego, czy zawierają pełnomocnictwo procesowe. W tej samej sprawie adwokat, który złoży pełnomocnictwo u komornika, nie będzie miał obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej, a adwokat, który złoży to samo pełnomocnictwo w sądzie, obowiązany będzie ją uiścić.

Składane przez notariusza

Obowiązkowi podatkowemu z tytułu opłaty skarbowej nie podlegają dokumenty stwierdzające udzielenie pełnomocnictwa materialnego, np. do sprzedaży nieruchomości. Owszem, ale tylko do czasu złożenia ich w sądzie lub organie administracji. Notariusz formułuje wnioski o dokonanie odpowiednich wpisów w księdze wieczystej, a następnie przekazuje odpis aktu notarialnego do sądu oraz do innych organów. Jeśli do takiego odpisu załączy pełnomocnictwo, to niewątpliwie powstanie obowiązek podatkowy. Poza tym sam odpis aktu notarialnego jest dokumentem prywatnym stwierdzającym udzielenie pełnomocnictwa. Stosując literalną wykładnię ustawy, także od takiego odpisu aktu złożonego do sądu, należałoby wnieść opłatę skarbową.

Ile opłat skarbowych

Przepisy precyzują, iż opłacie skarbowej podlegają również odpisy lub kopie pełnomocnictw jeśli składane są w sprawach sądowych lub administracyjnych. Składając powództwo do sądu, powód obowiązany jest załączyć odpis pozwuz załącznikami dla drugiej strony. Często do tego odpisu załączany jest również odpis pełnomocnictwa. W takiej sytuacji należy uiścić opłatę skarbową także od niego. Jeśli odpowiedź na pozew składa pełnomocnik procesowy, to może on (a czasem musi) doręczyć ją wraz z kopią pełnomocnictwa bezpośrednio powodowi, nie płacąc wtedy opłaty skarbowej. Nierówność podatkowa stron tego samego postępowania cywilnego jest rażąca.

Co z prokurą

Co do prokury obowiązek podatkowy z pewnością powstanie z chwilą złożenia w sądzie rejestrowym dokumentu stwierdzającego udzielenie jej w celu wpisu prokurenta w rejestrze przedsiębiorców. Ale dokumentem stwierdzającym udzielenie prokury jest również odpis z rejestru przedsiębiorców, gdy zawiera on wpis prokurenta. W praktyce procesowej nikt nie składa innego odpisu. Czy jednak zamiarem ustawodawcy było obłożenie opłatą skarbową faktu złożenia odpisu z rejestru przedsiębiorców, gdy w odpisie tym zawarty jest wpis prokurenta? Przecież w postępowaniu cywilnym organ spółki obowiązany jest złożyć przy pierwszej czynności dokument potwierdzający jego umocowanie do reprezentowania spółki, a jest nim odpis z rejestru przedsiębiorców. Wedle nowej ustawy należy odprowadzić opłatę skarbową od faktu złożenia odpisu z rejestru przedsiębiorców, gdy zawiera on wpis prokurenta, nawet gdy prokurent nie będzie działał w sprawie.

W załączniku do ustawy określono, iż opłacie skarbowej podlega dokument stwierdzający udzielenie prokury od każdego stosunku prokury. Tak więc, składając dokument stwierdzający udzielenie prokury dziesięciu prokurentom, należy uiścić dziesięć opłat skarbowych od złożenia tego dokumentu, a jeśli złożymy kilka odpisów dla pozostałych uczestników - zapłacimy majątek.

Niewykonalne przepisy

I wreszcie najciekawsze: wmyśl art. 6 ustawy obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa (prokury). Wart. 5 ust. 2 ustawy przesądzono, że opłatę skarbową wpłaca się z chwilą powstania obowiązku jej zapłaty - nie przed powstaniem obowiązku podatkowego (przedzłożeniem dokumentu) i nie po powstaniu obowiązku podatkowego (po złożeniu dokumentu). Wmyśl § 3 ust. 1 rozporządzenia ministra finansów w sprawie dokumentowania zapłaty opłaty skarbowej: składający pełnomocnictwo zobowiązany jest załączyć dowód uiszczenia należnej opłaty skarbowej. Jak pełnomocnik składający pełnomocnictwo ma załączyć do niego dowód opłaty, skoro nie powstaje jeszcze obowiązek podatkowy, a tym samym nie ma podstawy prawnej oraz obowiązku dokonania zapłaty podatku? Jak pełnomocnik, który w danej chwili składa w sądzie dokument stwierdzający udzielenie mu pełnomocnictwa, ma jednocześnie uiścić w kasie urzędu miasta albo też w banku na konto wójta (burmistrza, prezydenta miasta) należną opłatę skarbową i w tej samej chwili załączyć do składanego właśnie pełnomocnictwa dowód uiszczenia? Przecież tego nie da się fizycznie wykonać.

Wzrost biurokracji i kosztów

Stosowanie tak lichego prawa przyniesie znacznie więcej problemów. Nie wiem, jaki był powód wycofania się z najprostszej i najmniej uciążliwej w praktyce możliwości uiszczania opłaty skarbowej poprzez naklejanie na dokumencie znaczków skarbowych. Z pewnością zmiany nie usprawnią pracy pełnomocników procesowych, sądów i urzędów, gdyż nakładają wiele nowych biurokratycznych obowiązków. Pamiętać też trzeba, że im więcej czynności do wykonania ma pełnomocnik w danej sprawie, im większe ryzyko popełnienia błędu, tym cena usługi jest wyższa. Takie są oczywiste prawa rynku.

Rafał Dębowski

źródło: Rzeczpospolita, 23.01.2007