Poranek Radia TOK FM

- Będę apelował w Sejmie, żeby nowi sędziowie TK byli ludźmi wybitnymi, o mocnym autorytecie, z ogromnym poczuciu niezależności. Sędziowie, którzy mieliby być tylko wykonawcami politycznych zleceń, nigdy nie będą dobrymi sędziami, zawiodą zarówno społeczeństwo jak i swoich mocodawców. Posłowie muszą mieć świadomość, jak bardzo poważny jest to wybór dla państwa prawa i ochrony standardów konstytucyjnych - powiedział Marek Safjan w „Poranku Radia TOK FM”

Janina Paradowska: Co sprawiło, że Pan Prezydent i PiS, być może, podjęli decyzję o tym, że projekt o zmianie sposobu wyboru prezesa i wiceprezesa TK spadł z porządku obrad?

Marek Safjan: Myślę, że mocne przekonanie Pana Prezydenta, że inaczej być nie może. Te procedury zostały rozpoczęte. Bywało różnie, ale to byłoby niezwykle ryzykowne przekroczenie standardów państwa demokratycznego. Jest rzeczą oczywistą, że w momencie, kiedy rozpoczyna się procedowanie według określonych reguł, to w trakcie gry nie można tych reguł zmieniać. To było oczywiste dla pana prezydenta, jego stanowisko w tej sprawie przeważyło, był nawet zdziwiony, że tego rodzaju propozycja była wysunięta.

Janina Paradowska: Ten projekt ustawy, który ja przeczytałam, niezależnie od trybu, że on wszedł jako projekt pilny, natychmiastowy, chciano w nocy przeprowadzić pierwsze czytanie, jest to taki projekt, nad którym można dyskutować, to nie jest nic rewolucyjnego, jest nawet pewna logika w tym.

Marek Safjan: Jest jednak pewna delikatność, wyznaczenie terminu wyborczego w Zgromadzeniu Ogólnym należy do pana prezydenta, jest akt pana prezydenta, jest pytanie czy podlega on kontrasygnacie, na to pytanie jest odpowiedź twierdząca, wobec tego akt pana prezydenta podlegający kontrasygnacie premiera, przy wyborze prezesa TK, to by wprowadzało nowy element wyboru. Cała ta koncepcja ma na celu zapewnienie ciągłości funkcjonowania, wybór prezesa i wiceprezesa przez osoby, które dotychczas były w Trybunale, i orientują się nie tylko w koncepcji działalności TK ale także w osobowości swoich kolegów, ma istotne znaczenie. Ja kończę kadencję, rozpoczyna się kadencja nowego prezesa, wiceprezes odchodzi w niemal tym samym czasie, wobec tego kierować TK musiałby sędzia najstarszy wiekiem, który nie byłby ani prezesem, ani wiceprezesem.

Janina Paradowska: Dzisiaj po raz ostatni w tej roli pojawi się pan w Sejmie, ostatnia pana informacja o problemach wynikających z działalności i orzecznictwa TK.

Marek Safjan: Tak, dlatego chcę to inaczej potraktować. To nie będzie informacja o orzecznictwie 2005 roku, to będzie informacja na temat koncepcji, które ukształtowały się w orzecznictwie, zwłaszcza pod rządami nowej konstytucji. Będzie to także apel do Sejmu, by przystępując do wybory nowych sędziów do TK wziął pod uwagę, że musza to być ludzie wybitni, o mocnym autorytecie, z ogromnym poczuciu niezależności. Sędziowie, którzy mieliby być tylko depozytariuszami władzy, wykonawcami politycznych zleceń, nigdy nie będą dobrymi sędziami. Oni zawiodą zarówno społeczeństwo jak i swoich mocodawców, sądzę że posłowie, którzy będą dokonywali wyboru musza mieć świadomość, jak bardzo poważny jest to wybór dla państwa prawa i ochrony standardów konstytucyjnych.

Janina Paradowska: Czy o tym pan również rozmawiał z panem prezydentem?

Marek Safjan: Tak, sądzę, że na poziomie ogólnych kryteriów i stwierdzeń pełną zgodność. Pan prezydent jest przekonany, że wartość TK to tyle o ile jest instytucją niezależną, w pełni podzielam taki pogląd, to są moje doświadczenia wynikające z 9 lat kadencji.

Janina Paradowska: Pan prezydent rozstał się z przekonaniem, że jest to grupa mędrców, która ma swoje poglądy, które forsuje?

Marek Safjan: Na temat wypowiedzi pana prezydenta o grupie mędrców, ale pan prezydent ma przekonanie, że są to mądrzy ludzie.

Janina Paradowska: Pojawiły się nazwiska, kto mógłby kandydować do TK. Te nazwiska się panu podobają?

Marek Safjan: Mam mieszane uczucia, nie chcę oceniać kandydatów, jedno jest pewne, to powinny być osoby, które cieszą się ogromnym autorytetem w swoich środowiskach, dlatego bardzo by mnie niepokoiło gdyby wśród kandydatów znajdowali się politycy.

Janina Paradowska: Dotychczas tez byli.

Marek Safjan: Też byli, ale uważam że wybór sędziego TK powinien przede wszystkim koncentrować się wśród osób, które bezpośrednio wywodzą się z praktyki prawniczej, z dużym doświadczeniem, albo też uniwersytetów. Wśród sędziów odchodzących, na 6 odchodzących, 5 to profesorowie, którzy nie byli politykami, i jeden jest też praktykiem, a nie politykiem, więc wypełnienie tej szóstki politykami sprowadziłoby do zasadniczej zmiany równowagi w TK, pomiędzy tymi osobami, które reprezentują niepolityczny odłam TK, niepolityczny w znaczeniu swojego pochodzenia, a między tymi, którzy reprezentują poziom prawniczy, uniwersytecki, wywodzą się ze środowisk uczelnianych.

Janina Paradowska: Jedna sprawa, o której chce pan powiedzieć, to kwestia ważności wyboru. Ale są sprawy, które ciągną się z roku na rok i się nie zmieniają, to jest kwestia wykonywania orzeczeń TK przez Sejm, przejrzałam wczoraj to sprawozdanie, i widzę że z roku na rok jest coraz gorzej.

Marek Safjan: Z roku na rok jest coraz gorzej, niepokoi przede wszystkim to, że zwiększa się liczba i suma negatywnych konsekwencji, które wynikają z tego. To nie jest problem teoretyczny, problem niewykonywania orzeczeń, poza tym że oznacza, że konstytucja jest niewykonywania, oznacza, że państwo naraża się na zasadniczą odpowiedzialność, budżet państwa można stracić ogromne kwoty wypłacając odszkodowania ludziom, którzy są poddani niekonstytucyjnym przepisom. Polska i tak ma do spłacenia rozmaite zobowiązania, które wynikają z orzeczeń międzynarodowych, na to się nakładają nie wykonywane wyroki TK. Nie mamy takiej luksusowej sytuacji budżetowej, by sobie pozwolić na tego typu działania. To jest sytuacja, którą można byłoby rozwiązać, brak jest tylko determinacji i świadomości, że to jest bardzo ważny problem. Jeśli od 8 lat mamy oczekujący wyrok TK w sprawie FWP, to ja przestaję rozumieć o co chodzi, każdego roku powtarzam, że to jest orzeczenie, które wymagałoby działania, zwracał na to uwagę prezes NIK. Wspomnę również orzeczenia dotyczące słynnej, lex 203, o wynagrodzeniach dla pielęgniarek, mieliśmy nieustające perypetie z regulacjami, które dotyczyły czynszów i ochrony lokatorów, sejm w sposób konsekwentny nie wykonywał naszych orzeczeń, dotyczących własności spółdzielczej, gdzie ilość błędów jest zdumiewająca. Pamiętajmy, że utrzymywanie wyroku, który jest niezgodny z konstytucja, oznacza że Konstytucja jest łamana.

Janina Paradowska: W takim razie, kto miałby tego pilnować? Rozpoczęła się dyskusja, rządy się nie spieszą, pojawiła się propozycja żeby Senat przejął pieczę.

Marek Safjan: To nie jest zła propozycja, Senat w naturalny sposób się do tego nadaje, to izba wyższa Parlamentu, która ma skupiać się na jakości prawa. Obok monitoringu senackiego potrzebne jest rozwiązanie pragmatyczne, zmiany w regulaminie Sejmu, które zapewnia szybką ścieżkę legislacyjną dla realizacji wyroków TK.

Janina Paradowska: Kiedy możemy spodziewać się orzeczenia w sprawie tego czy powołanie komisji bankowej było zgodne z Konstytucją?

Marek Safjan: Myślę, że we wrześniu, w sierpniu sędziowie mają urlop. Pracujemy nad tym cały czas, to nie jest tak, że odłożyliśmy sprawę na wrzesień, w tej sprawie nieustannie odbywają się debaty.

Janina Paradowska: Będzie kilka trudnych spraw, służba cywilna, WSI, CBA.

Marek Safjan: To prawda, zakończenie kadencji przypada na okres niezwykłego wpływu bardzo poważnych spraw, nasza kadencja kończy się w listopadzie, to pierwsza trojka, następna trójka w grudniu. Pytanie ile spraw zostanie załatwionych do tego czasu, ale nieustannie będziemy podejmowali pracę. Wszystko to są rzeczy o niezwykłej wadze.

Janina Paradowska: Pewnie jeszcze ustawa lustracyjna i jeszcze ustawa o IPN.

Marek Safjan: Na temat ustawy lustracyjnej TK wielokrotnie mówił, jest doświadczonym organem w tej sprawie, TK wielokrotnie przestrzegał przed tworzeniem ustaw, gdzie nie gwarantuje się odpowiednich procedur gwarantujących osobie lustrowanej możliwości skutecznej obrony sądowej.

źródło: serwis radia TOK FM, 20.07.2006 (http://serwisy.gazeta.pl/tokfm/1,53880,3496144.html)