SĄD NAJWYŻSZY ODMOWA ZWOLNIENIA OD KOSZTÓW
Sąd musi wezwać do uiszczenia opłaty
W razie oddalenia zawartego w apelacji wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych sąd wzywa do uiszczenia opłaty należnej od apelacji także wtedy, gdy wniósł ją adwokat. Nie jest dopuszczalne odrzucenie apelacji bez takiego wezwania.
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa N spółki z o.o. w K. przeciwko Spółdzielczemu Gospodarstwu Rolnemu w W. o zapłatę, rozpoznał zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu: czy po postanowieniu sądu o odmowie zwolnienia z opłaty od środków odwoławczych, adwokat lub radca prawny, który wniósł ten środek, obowiązany jest uiścić opłatę stałą lub stosunkową bez wezwania.
Wątpliwości sądów
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu rozpatrywał zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji, który odrzucił apelację skarżącego na podstawie art. 1302 par. 3 k.p.c. Stanowi on, że sąd odrzuca bez wezwania do uiszczenia opłaty pismo adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego, środki odwoławcze lub środki zaskarżenia podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej. Sąd pierwszej instancji po oddaleniu wniosku o zwolnienie od opłaty od apelacji uznał, że strona reprezentowana przez pełnomocnika ma obowiązek uiścić tę opłatę bez wezwania, w terminie 7 dni od doręczenia. W apelacji adwokat ponownie zawarł wniosek o zwolnienie od należnej opłaty sądowej. Sąd apelacyjny podkreślił, że przepisy nie nakładają na przewodniczącego obowiązku wzywania do uiszczenia opłaty strony występującej z pełnomocnikiem. Odmienna interpretacja prowadziłaby do naruszenia zasady samoobliczania opłat.
Opłata, tylko gdy obowiązek
Sąd Najwyższy uznał założenia obu sądów tylko za częściowo słuszne. Zgodził się, że art. 10 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych stanowi, że opłatę należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. W orzecznictwie SN jednolicie przyjmuje się, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych odsuwa tylko obowiązek uiszczenia opłaty w czasie (postanowienia: IV CZ 57/06, I CZ 81/06). W razie odmowy zwolnienia od kosztów ponownie się aktualizuje. Istota zagadnienia sprowadza się jednak do tego, w jakim momencie termin ten powstaje i na jakiej podstawie. Zdaniem SN zasadą ogólną jest uiszczanie należnych opłat na wezwanie, w terminie tygodniowym od dnia jego doręczenia (art. 130 par. 1 k.p.c.), a art. 1302 par. 3 k.p.c., na który powołały się sądy, reguluje tylko takie sytuacje, w których w chwili wnoszenia danego środka istnieje obowiązek uiszczenia opłaty. Taki stan rzeczy w sprawie nie zachodzi, gdy wraz z pismem został złożony wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który odsuwa w czasie obowiązek uiszczenia opłaty.
Przepisu nie należy rozszerzać
Jak zauważył SN obowiązek uiszczania opłat bez wezwania został rozszerzony na podmioty profesjonalne. Obejmuje on adwokatów, radców prawnych, rzeczników patentowych i przedsiębiorców w sprawach gospodarczych. Jednak w niniejszej sprawie art.1302 par. 3 k.p.c. nie może być zastosowany ani wprost, ani przy wykorzystaniu wykładni rozszerzającej. Sprzeciwia się temu jego wyjątkowy charakter. W konsekwencji – zdaniem SN – w analizowanej sytuacji nie ma podstaw do stosowania rygoru w postaci odrzucenia apelacji wprost (bez wezwania). To, że obecnie żaden przepis nie przewiduje obowiązku wzywania adwokatów do uiszczania opłat sądowych, jest tylko – zdaniem SN – dowodem niespójności ustawy. Natomiast przedłużaniu postępowania przeciwdziałać może praktyka sądów, polegająca na doręczaniu wezwania do uiszczenia opłaty wraz z postanowieniem o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych.
Z omawianych względów SN uznał, iż nie jest dopuszczalne odrzucenie apelacji z powołaniem się na art. 1302 par. 3 k.p.c., bez dokonania wezwania do uiszczenia opłaty sądowej.
Uchwała SN z 28 listopada 2006 r., sygn. akt III CZP 98/06
Piotr Trocha
źródło: Gazeta Prawna, 30.01.2007